Rycina przedstawiaj-ca skalda Berse
Skald - poeta dworski, którego dzia„alno-“ by-a zwi-zana z dworami skandynawskich lub islandzkich w-adców w czasach wikingów i który tworzy- oraz wykonywa- ustne wersje tego, co obecnie znamy jako poezj- staronordyck-. Wykonywanie utworów obejmowa-o tak-e gr- aktorsk- i skaldowie wcielali si- w trakcie -piewów we w-adców czy wojowników. Poeci z tej grupy podró-owali od dworu do dworu witani jako honorowi go-cie, gdzie w zamian za -piew dostawali podarunki takie jak pier-cienie lub klejnoty, czasami te- zap-ata by-a w pieni-dzach. Do ko-ca XII wieku chrze„cija“stwo oraz rosn-ce rozpowszechnienie pisma sprawi-y, -e ta oralna forma sztuki zagin--a.
W XII wieku Snorri Sturluson spisa- Edd- m„odsz“, dzi-ki której zachowane zosta-y elementy sztuki skaldów, b„d“cej w momencie tworzenia Eddy u progu zagini-cia w niepami-ci. Wiele pie-ni zachowa-o si- tak-e w Heimskringli Sturlussona.
Techniczne wymagania poematów skaldycznych by-y porównywalne do wymaga- skomplikowanych form wierszowych uprawianych przez walijskich bardów i irlandzkich filidów. Tak-e tematyka by-a podobna i obejmowa-a panegiryki na cze-- w-adców i arystokratów lub opisy ich czynów bitewnych. Z kolei królowie i szlachetnie urodzeni byli nie tylko inteligentymi i ch-tnymi odbiorcami tej sztuki, ale tak-e sami jej autorami.
W Szwecji tradycyjnie nawet wspó„cze“nie mianem skalda okre-la si- ka-dego poet-.
Poezja skaldów
Wi„kszo-“ wierszy nordyckich z czasów Wikingów mo-na zaliczy- do dwóch form: eddycznej i skaldycznej. Wiersz eddyczny by- zwykle prosty tak je-li chodzi o tre--, styl, jak i o metrum. Opisywa- przewa-nie historie mityczne i bohaterskie. Wiersz skaldyczny z kolei mia- skomplikowan- struktur- i tworzony by- jako ho-d dla konkretnego jarla lub króla.
Autorstwo
Wi„kszo-“ utworów skaldów, co rzadkie w przypadu utworów pochodz-cych z tych czasów, mo-na przypisa- konkretnym autorom i to z du-ym prawdopodobie-stwem. Wielu skaldów by-o osobami bardzo wp-ywowymi i posiadaj-cymi w„adz“, wi-c ich -yciorysy uznawano za warte spisania.
Metrum
Skaldowie tworzyli swoje utwory w ró-nych wariantach i dialektach j-zyka staronordyjskiego. G-ównym -rodkiem formalnym by-a aliteracja, prawie zawsze w postaci strofy dróttkvćtt (nazywanej te- dworskim lub pa-skim metrum). Strofa ta w uproszczeniu sk„ada“a si- z o-miu wersów ze „redniówk“ po szóstej sylabie i rz„dzi“a si- dosy- skomplikowanymi dodatkowymi zasadami rytmicznymi.
Kenningi
Utwory skaldów zawiera-y du-- ilo-- kenningów, sta-ych metafor u-ywanych w wi„kszo“ci utworów poetyckich w pó-nocnej Europie tych czasów. Kenningi stanowi-y -rodek stylistyczny, który wywo„ywa“ okre-lone wyobra-enie, a jednocze-nie wpasowywa- si- dobrze w aliteracyjn- po„ow“ wersu wymagan- przez dróttkvćtt. Istotnie wy-sze techniczne wymagania formy skaldycznej sprawia-y, -e tego rodzaju -rodki musia-y by- nagromadzone w du-ej ilo-ci, aby utwór „wiadczy“ o umiej„tno“ciach autora i by- bogaty w gry s-owne. Wyobra-enia te jednak stawa-y si- niezrozumia-e, przynajmniej dla tych, którzy nie chwytali aluzji, które by-y z nimi zwi-zane.
Wa-niejsi skaldowie
Do wa-niejszych skaldów nale--:
- Bragi Boddason "stary", author Ragnarsdrápa (by- mo-e pierwowzór mitycznego boga Bragi, patronuj-cego poezji)
- Ţorbjörn hornklofi
- Ţjóđólfr of Hvinir - autor Haustlöng i Ynglingatal
- Einarr Skúlason, autor Geisli
- Eyvindr Finnsson, znany te- jako Eyvindr skáldaspillir lub Eyvindr Plagiator, autor Hákonarmál i Háleygjatal
- Eilífr Gođrúnarson autor Ţórsdrápa i Hákonar drápa jarls
- Egill Skallagrímsson autor Sonatorrek
- Einarr Helgason "Skálaglamm", "z b„yszcz“cych monet" - autor Vellekla
- Gunnlaugr Illugason znany te- jako "Ormstunga", "Robaczy j-zyk" ze wzgl-du na jego sk„onno-“ do satyry i u-ywania inwektyw
- Úlfr Uggason autor Húsdrápa
- Kormákr Ögmundarson g-ówna posta- w Kormáks saga
- Hallfređr Óttarsson autor Ólafsdrápa, lamentu dla króla Olafa Trygvasona
- Arnórr Ţórđarson, "Jarlaskald", Skald Earla
- Król Haraldr Harđráđi
- Snorri Sturluson
- Ţórir Jökull Steinfinnsson
Linki zewn-trzne
- Carmina Scaldica Staronordycka poezja w Kulturformidlingen norrřne tekster og kvad, Norwegia (norw.)
|
