|
Alman, Almanya vatanda-ln“ alm-- veya Cermen „rk“ndan gelen ve genellikle Orta Avrupa'da ya-ayanlara ithaf edilen bir s„fatt“r.
Almanya anayasas„n“n 116. paragraf-nda 2001 y„l“na kadar hem Almanya vatanda-lna sahip hem de soyundan gelen ki-iler olarak aç„klanm--t“r. 2001 y„l“nda yeni ç„kar“lan vatanda„l“k kanununda ise, Almanya vatanda-lna sahip olanlar Alman diye kabul edilmektedir.
Avusturya ve “sviçre vatanda„lar-n“n dilleri de Almanca olsa da, onlar Alman soyundan görülmez, sadece Almanca dilini alm-- ve özel ili-kiler kuran di-er Avrupal-lar olarak bak„l“r. Anadili Almanca olan yakla--k 100 milyon insan-n yakla--k 80 milyonu kendisini Alman olarak görür.
Almanlar-n ön „rk“ Ren nehrinin do-u taraf-na yerle„mi“ Cermenlerdir. Sakson, Frisler, Thüringenler, Franklar, Alamanlar ve Bayuvarlar bu genel anlamda Cermen „rk-n“n belkemi-ini olu-tururlar. Keltik ve Slavlar ve di-er uzaktan boylar da bu etnik yap-da yer edinmi-lerdir. 9. ve 10. yüzy-l ortalar-nda bir millet anlay ile birlikte Franklar Krall'n- olu„turmu“lar. Ancak belli ba„l“ Cermen boylar„n“n birle-mesi ile birlikte bir krall-k alt-nda Alman milleti olu-maya ba„lam--t“r. Bu arada kuzeyde Frisler, Anglosaksonlar, Franklar güneyde ise Saksonlarla Bayuvarlar karakteristik ve folklorik yap-lara ayr„lm-“lar. Bat- Roma -mparatorlu-u'nun çökü-ü sonucu çe-itli krall-klar ve derebeylikler kurmu-lar ve genelde Frank Krall„klar“ alt-nda tarihte yerlerini alm„-lard“r.
Esas anlamda Alman soyu ve buna ba„l“ olarak millet yap„s“ ise 19. yüzy-l ba„lar“nda ba-layan milliyetçilik ak„m“ ile olu„mu“tur. 1871 y„l“nda ilk Alman „mparatorlu“u ile milli devlet olu„turulmu“tur. Vatanda„lar“na ise "Reichsdeutsche" (-mparatorluk Almanlar-) denilmi-tir. Bu milli s„n“rlar dnda kalan Alman köklülere ise di-er tabir yak„-t-r-lm-“. Öz --vablar veya Sudet almanlar- olarak adland„r-lm-“lar. Nasyonal Sosyalizm (Nazi) zaman-nda ise bunlara topluca "Volksdeutsche" (Halk Almanlar-) denmi-dir.
Rus çar- Deli Petro, ülkesine ça--rd Alman zaanatkarlar- as-rlar boyunca Rus Çarlnda etnik yap-ya ula„m-“lar ve Stalin zaman-nda bunlar Kazakistan'a sürgün edilmi-ler. Alman hükümetinin vatana ula„t“rma projesinde tekrar geriye getirilmeye ba„lanm-“lar.
Alman boy tabirleri bugün tamamen kullan-mdan kalkm„-t“r. II. Dünya Sava-- sonucu olu-an göçler ve birbirleri alt-nda olu-an homojen kar--malar sonucu sadece folklorik özellikleri kalm„-t“r.
Almanca
- Ana madde: Almanca
Alman dili anglosakson dil gurubuna dahil olup daha çok “ngilizce ile yak-nl bulunmaktad-r. Bugün Almanca dili alt-nda korumu- olan ve halen kullan-lan -iveler mevcuttur. Mesela Hollandaca karm- olan frisisce, Stuttgart taraflar-nda „ivebi“çe, Karaorman bölgesinde badence, Bavyera bölgesinde bavyeraca, Saksonya bölgesinde ise saksonca ve daha birçok örnekler gösterilebilir. Bugünkü Almanya s„n-rlar“ dnda di-er ülkelerde birçok alman soyundan gelen etnik topluluklar ya-amaktalar ve genelde yöre dili yan-nda kendi alman -ivelerini korumu„lard“r. Bunlarda çek cumhuriyeti'nde ya-ayan sorbenler ile Romanya'da ya-ayan yedibuerger'lileri sayabiliriz. Kökü ve fonetik yap„s-n“ Almanca'dan alan Avrupa musevililerin dili Yidi- ise parantez dnda tutarak burda da sayabiliriz.
Bugün Almanya'da kullan-lan Almanca çok zengin dil -ive ve a--z özelliklerine sahip olup, tarz ve deyimlerinde ufak ayr„l“klar getirmektedir. "Hochdeutsch" diye tabir edilen düzgün Almanca hemen hemen her büyük -ehirlerde kullan-lmakla beraber en iyi özelliklerini Dortmund ve Bonn -ehirlerinde rastlanabilir. Almanya dnda resmi veya resmi olmayan dil olarak -u ülkelerde kullan„l“r : Danimarka, Avusturya, Lihten“tayn, Lüksemburg, Çek Cumhuriyeti, Belçika (Flanderler), Güney Tirol (-talya) ve birçok “sviçre kantonlar-nda isviçre almancas- "Schwyzertüütsch" konu-ulur. Eski almanya kolonilerinde ise halen almanca konu„ulmaktad“r. Bunlar aras-nda Afrika ülkesi Togo, Namibya ve Güney Amerika'da (“ili, Peru, Arjantin) olan Alman kolonilerini de sayabiliriz.
Tarih
Roma „mparatorlu“u ve onun arkas-nda olu-an Avusturya Habsburg „mparatorlu“u boyunduru-unda pek sivrilmeden ya-ayan Almanlar 19. yüzy„l“n ba--na kadar sadece derebeylikler ve Frank Krall„klar“ kurmu-lar. Napolyon'un sebep oldu-u çalkalanmalar sonucu 19. yüzy„l“n ba--nda bütün Avrupa'da olu-an milleyetçilikle sivrilmeye ba„lam-“lar.
1871 de ilan edilen Alman „mparatorlu“u sonucu kendileri de Avrupa'da söz sahibi olmaya ba„lam-“lar. 1. Dünya sava-- sonunda olu-an Prusya a„-rl-kl“ Alman Cumhuriyeti "Weimar Cumhuriyeti" Cumhurba„kan“ Paul von Hindenburg'un 30 Ocak 1933 tarihinde -ansölye olarak atad Adolf Hitler'in iktidara geçmesiyle sona ermi-. Onun yerine kendilerini Roma „mpartorlu“u'nun varisi olarak görüp 3. „mparatorlu“u "Üçüncü Reich" ilan etmi-lerdir.
Hitler'in getirdi-i faciadan sonra geriye ikiye bölünmü-, biri Alman Demokratik Cumhuriyeti "DDR" (=Deutsche Demokratische Republik) ad„n“ alan sosyalist, di-eri ise Federal Almanya Cumhuriyeti "BRD" (=Bundesrepublik Deutschland)ad„n“ alan kapitalist olan iki Almanya kalm„-t“r. 1989 da -iddetsiz halk ayaklanmas- ve Gorbaçov'un umursamazl sonucu Alman Demokratik Cumhuriyeti la„vedilmi“ ve ard-ndan iki Almanya birle„mi“tir.
Bu "birle„mi“" Almanya'da milliyetçi duygular ve eylemler genellikle nasyonal sosyalist geçmi-in getirdi-i bir tür utanma duygusu nedeniyle bast„r-l“r ve ho- görülmez. A„-r“ milliyetçilik ve özellikle „rkç-l“k çe-itli yasalarla s„n-rland-r-lm-“ veya yasaklanm„-t“r. Son futbol dünya „ampiyonlu“una ev sahipli-i eden Almanlar, hem güzel bir organizasyon hem de olumlu yurtseverlik gösterileri ile bütün dünyaya güzel bir örnek göstermeye çal„-t“lar.
|