|
Alberta - prowincja Kanady. Alberta graniczy z prowincjami, od zachodu z Kolumbi- Brytyjsk-, od wschodu z Saskatchewan, z Terytoriami Pó-nocno-Zachodnimi na pó-nocy i ze stanem USA Montana od po-udnia.
Nazwa Alberta odnosz-ca si- wcze-niej do dystryktu Alberta zosta-a wybrana dla upami-tnienia ksi--niczki Louise Caroline Alberta Windsor czwartej córki królowej Wiktorii.
Struktura polityczna prowincji
Zgodnie z zasadami organizacji prowincji w Kanadzie, w-adze ustawodawcz- sprawuje Parlament Alberty Legislative Assembly of Alberta, a w„adz“ wykonawcz- Rz-d Alberty Government of Alberta na czele z premierem Prime Minister of Alberta. Przedstawicielem g-owy pa-stwa monarchy Kanady jest gubernator porucznik Lieutenant Governor of Alberta.
Gubernator porucznik Alberty
Gubernator porucznik jest przedstawicielem g-owy pa-stwa, monarchy Kanady w prowincji. Cho- gubernator mianowany jest przez monarch-, nast-puje to automatycznie po rekomendacji premiera Alberty. Funkcje gubernatora porucznika s- czysto honorowe i ceremonialne, cho- teoretycznie mo-e on wp„ywa“ na kszta-t polityki prowincjonalnej.
Parlament Alberty
Parlament Alberty Legislative Assembly of Alberta sk-ada si- wspó„cze“nie z 83 deputowanych Members of Legislative Assembly w skrócie MLA. Wybierani s- oni w 83 jednomandatowych okr-gach wyborczych. Partia zdobywaj-ca wi„kszo-“ w parlamencie tworzy rz-d prowincjonalny, a jej przewodnicz-cy zostaje premierem Alberty. Druga partia w parlamencie otrzymuje status oficjalnej opozycji.
W obecnej kadencji parlamentu miejsca w parlamencie podzielone s- nast„puj“co:
- Progressive Conservative Party of Alberta - 61
- Liberal Party of Alberta - 17
- New Democratic Party - 4
- Alberta Alliance - 1
Po dane historyczne na temat sk-adu parlamentów zobacz Zgromadzenie Legislacyjne Alberty
Rz-d Alberty
Rz-d Alberty sk-ada si- z szeregu ministerstw i agencji zajmuj-cych si- ca„o-ci“ spraw b„d“cych w gestii prowincji.
- Ministry of Aboriginal Affairs and Northern Development - Ministerstwo do spraw India-skich i rozwoju terenów pó-nocnych
- Ministry of Agriculture, Food and Rural Development - Ministerstwo rolnictwa, gospodarki „ywno“ciowej i rozwoju terenów wiejskich.
- Ministry of Children's Services - Ministerstwa do spraw dzieci.
- Ministry of Community Development - Ministerstwo samorz-dów.
- Ministry of Economic Development - Ministerstwo rozwoju gospodarczego.
- Ministry of Energy - Ministerstwo energetyki.
- Ministry of Environment - Ministerstwo ochrony -rodowiska.
- Ministry of Finance - Ministerstwo finansów.
- Ministry of Gaming - Ministerstwo gier liczbowych.
- Ministry of Government Services - Ministerstwo us-ug rz-dowych.
- Ministry of Health and Wellness - Ministerstwo zdrowia.
- Ministry of Human Resources and Employment - Ministerstwo pracy i spraw socjalnych.
- Ministry of Infrastructure - Ministerstwo infrastruktury prowincjonalnej.
- Ministry of Innovation and Science - Ministerstwo nauki i techniki.
- Ministry of International and Intergovernmental Relations - Ministerstwo do spraw kontaktów z rz-dami innych prowincji.
- Ministry of Justice and Attorney General - Ministerstwo sprawiedliwo-ci i prokurator generalny.
- Ministry of Learning - Ministerstwo edukacji.
- Ministry of Municipal Affairs - Ministerstwa spraw komunalnych.
- Ministry of Revenue - Ministerstwo skarbu prowincjonalnego.
- Ministry of Seniors - Ministerstwo do spraw ludzi starszych.
- Solicitor General - Ministerstwo bezpiecze-stwa wewn-trznego.
- Ministry of Sustainable Resource Development - Ministerstwo zasobów naturalnych.
- Ministry of Transportation - Ministerstwo transportu.
Premier Alberty
Premier Alberty jest szefem rz-du prowincjonalnego w Albercie. Posiada on bardzo szerokie uprawnienia, pozwalaj-ce prowadzi- skuteczne rz-dy, je-li tylko ma zapewnione poparcie w parlamencie. Premierem zostaje lider partii zdobywaj-cej wi„kszo-“ w parlamencie. Je-li z jaki- powodów, w czasie trwania sesji parlamentu przewodnicz-cy rz„dz“cej partii zostaje zmieniony, nast-puje automatyczna zmiana na stanowisku premiera prowincji.
Podzia- administracyjny prowincji
Zobacz: lista jednostek samorz-dowych w Albercie.
Ukszta-towanie terenu
Albert- mo-na podzieli- na trzy geograficznie zró-nicowane obszary:
- Góry Skaliste: Wysokie i strzeliste góry rozci„gaj“ce si- po-udnikowo wzd„u“ zachodniej granicy prowincji. Zbocza w dolnych partiach poro„ni“te s- sosnowymi lasami, za- wy-sze sk„adaj“ si- ze ska- i piargów. W górach skalistych znajduje si- du-a ilo-- trudno dost-pnych dolin. Najwy-szymi szczytami znajduj-cych si- w Albercie s-:
-
- Athabaska - 4151 m
- Robson Peak - 3954 m
- Fyel - 3603 m
- Preria: niemal p-askie, i ca-kowicie pozbawione drzew obszary, oryginalnie poro„ni“te wysok- traw-, dzi- u-ywane jako wysokiej jako-ci pola orne lub pastwiska.
- Tereny pó-nocne: zalesione oraz bagniste, posiadaj-ce typowe cechy tajgi.
Wody „ródl“dowe
Cho- udzia- wód -ródl-dowych w powierzchni ca-kowitej Albert wynosi nieco poni-ej 3%, to z wyj-tkiem jej po-udniowych obszarów, jej teren mo-e by- uznany za dobrze nawodniony. W górach skalistych bior- swój pocz-tek liczne potoki, które zasilaj- system wi-kszych rzek przecinaj-cych nizinn- cz prowincji. Do najwi-kszych z nich nale-- Athabaska, Beaver, Hay, Milk, North Saskatchewan, South Saskatchewan, Peace, Red Deer, Slave. Do najwi-kszych jezior nale-- Jezioro Athabaska le--ce na granicy z Saskatchewan, Ma-e Jezioro Niewolnicze, Bistcho, Claire
Klimat
Klimat w Albercie kszta-towany jest przez dwa czynniki - blisko-- wysokich gór o ukszta-towaniu po-udnikowym oraz brak naturalnej zapory oddzielaj-cej teren od arktycznej cz--ci kontynentu. Drugi fakt powoduje srogie i mro-ne zimy. Obecno-- wysokich gór powoduje istnienie wiatrów halnych zwanych tam chinook wind. Wiatry te potrafi- przynie-- gwa-towne zmiany pogody ze wzrostami temperatury do kilkana-cie stopni w skali Celsjusza w czasie zaledwie kilku godzin.
Ze wzgl-du na du-- rozci„g-o-“ po„udnikow“ Alberty, wyst„puj“ w niej trzy strefy klimatyczne.
- W strefie po-udniowej panuje klimat umiarkowany. Raczej ciep-e, a nawet upalne lata i mro-ne zimy z temperaturami -rednimi od -8,9°C do -9,8°C.
- W strefie -rodkowej ze wzgl-du na mniejszy wp-yw wiatrów halnych klimat ma charakter ustabilizowany. Wzgl-dnie ciep-e lata i mro-ne zimy z -rednimi temperaturami -12,1°C.
- W strefie pó-nocnej panuje klimat subarktyczny. Ch-odne lata i bardzo mro-ne zimy z -rednimi temperaturami -13,8°C.
Zasoby naturalne
Obok doskona-ej ziemi ornej najwi-kszym bogactwem Alberty s- bogate pok-ady ropy naftowej i w-gla kamiennego. 58% powierzchni prowincji jest zalesione.
Gospodarka prowincji
Wspó„cze“nie najistotniejsz- dziedzin- gospodarki Alberty jest uzyskiwanie i przetwarzanie ropy naftowej i gazu ziemnego. Dziedzina ta decyduje o sile gospodarki prowincjonalnej, lecz tak-e uzale-nia j- od waha- cen na -wiatowych rynkach.
Do pozosta-ych dziedzin gospodarki Alberty nale--:
- Rolnictwo - g-ównie produkcja zbó- i hodowla byd-a. Ca-kowity area- ziemi uprawnej w Albercie wynosi ponad 20 milionów hektarów. Alberta wytwarza 22% ca-ej produkcji rolnej Kanady. W 2001 ca-kowity dochód rolnictwa Alberty wyniós- 8,3 miliarda dolarów.
- Le-nictwo i przemys- drzewny - rocznie wycinanych jest ok. 23 milionów metrów sze-ciennych drewna. Ca-kowity dochód przemys-u drzewnego wynosi ok. 4 miliardów dolarów.
- Górnictwo w-glowe - obok ropy naftowej i gazy ziemnego, w-giel kamienny jest najwa-niejszych zasobem naturalnym prowincji.
- Energetyka - w Albercie generowane jest 80% ca-ej produkcji energii w Kanadzie. Wi„kszo-“ pochodzi z elektrowni w-glowych.
- Telekomunikacja - Alberta dobrze rozbudowan- infrastruktur- telekomunikacyjn-. Ma najwy„sz“ „redni“ w wyposa-eniu gospodarstw domowych w sprz-t telekomunikacyjny w ca-ej Kanadzie. Wed-ug danych z 2001 99% gospodarstw posiada telefon, 51% telefon komórkowy, 63% komputer i 65% dost-p do Internetu. W us-ugach telekomunikacyjnych zatrudnienie znajduje 17 tysi-cy pracowników. Telekomunikacja generuje roczny dochód 5,8 miliarda dolarów.
- Turystyka - w Albercie znajduje si- ponad 300 parków narodowych i wiele o-rodków wypoczynkowych i rekreacyjnych. W turystyce pracuje ponad 100 tysi-cy osób. Ta dziedzina gospodarki generuje roczny dochód 5,2 miliarda dolarów.
Historia prowincji
Alberta powsta-a w 1905 wraz z jej wydzieleniem z Terytoriów Pó-nocno-Zachodnich. Historia jej terenów jest jednak du-o starsza. Najpierw przez tysi-ce lat by-a terenem migracji i tworzenia si- kultur india-skich, a nast-pnie od po-owy XVIII w. teren eksploracji -owieckich i handlowych kompanii, najpierw francuskiej La Compagnie du Nord, potem brytyjskich Pó“nocno-Zachodniej i Kompanii Zatoki Hudsona. Od 1867, daty przy--czenia wszystkich terenów b„d“cych po zarz-dem kompanii do Konfederacji Kanady, tereny Alberty zwane wtedy dystrykt Alberta, wchodzi w okres gwa-townej kolonizacji. W ci-gu niespe-na czterdziestu lat ludno-- regionu z niewiele ponad tysi-ca osób wzros-a do niemal 400 tysi-cy. Wobec tego, Rz-d Federalny zdecydowa- o przekszta-ceniu rejonu w samodzieln- prowincj-. W ci-gu stu lat swej historii prowincja, przechodz-c przez politycznie burzliwe okresy, z kraju typowo rolniczego sta-a si- nowoczesnym, bogatym i pr--nym rejonem Kanady.
Wi-cej w artykule g-ównym: historia Alberty.
Polonia i poloniki w Albercie
|
