Wikipedia:Weryfikowalno?? - Celebrity Encyclopedia

Podstawowym kryterium umieszczania tre-ci w Wikipedii jest weryfikowalno--. Oznacza to, -e czytelnicy Wikipedii powinni mie- mo„liwo-“ sprawdzenia, czy zamieszczone tu materia-y zosta-y wcze-niej opublikowane przez wiarygodne „ród“a. Autorzy hase- powinni zapewni- „ród“a dla cytatów oraz dla wszelkich informacji, które s- lub mog-yby zosta- zakwestionowane. W przeciwnym przypadku takie materia-y mog- zosta- usuni-te.

Weryfikowalno-- jest jedn- z trzech podstawowych zasad dotycz-cych tre-ci artyku-ów w Wikipedii. Dwie pozosta-e to Nie przedstawiamy twórczo-ci w-asnej i Neutralny punkt widzenia. Te trzy zasady --cznie okre„laj“ rodzaj i jako-- materia-u nadaj-cego si- do akceptacji w g-ównej przestrzeni nazw Wikipedii. Dlatego -adna z tych zasad nie powinna by- interpretowana w oderwaniu od dwóch pozosta-ych i wikipedy-ci powinni zapozna- si- z nimi wszystkimi.

Te trzy podstawowe zasady nie podlegaj- dyskusji i nie zast-puj- ich -adne inne zalecenia ani zasady przyj-te przez konsensus wikipedystów.

Zasady

Weryfikowalno--, nie prawda absolutna

Jednym z kluczy do pisania dobrych artyku-ów encyklopedycznych jest zrozumienie, -e powinny one opisywa- wy--cznie fakty, teorie, idee, za„o“enia, opinie i argumenty, które zosta-y wcze-niej opublikowane przez wiarygodnego wydawc-. Celem Wikipedii jest sta- si- kompletn- i wiarygodn- encyklopedi-. Z tego powodu edytorzy powinni odnosi- si- do wiarygodnych „róde“, dzi-ki czemu ich wk-ad mo-e by- zweryfikowany przez czytelników i innych edytorów.

"Weryfikowalno--" w tym kontek-cie nie znaczy, -e oczekuje si- od edytorów, -e b„d“ sami weryfikowali, czy np. zawarto-- artyku-u w Gazecie Wyborczej jest prawdziwa. „ci“le bior-c, staramy si- zniech„ci“ wikipedystów do prowadzenia samodzielnych prób tego rodzaju, gdy- by-aby to ju- twórczo-- w-asna, która jest w Wikipedii zakazana. Artyku-y powinny zawiera- tylko taki materia-, który by- wcze-niej opublikowany w wiarygodnych „ród“ach, niezale-nie do tego, czy kto- uwa-a, -e ten materia- jest obiektywnie prawdziwy czy nie. Jakkolwiek wydaje si- to wbrew intuicji, kryterium umieszczania materia-u w Wikipedii jest weryfikowalno--, a nie absolutna prawda.

Dobrym sposobem przyjrzenia si- ró-nicy mi-dzy weryfikowalno„ci“ i prawd- jest poni-szy przyk-ad. Wyobra- sobie, -e piszesz artyku- o Teorii X, która zosta-a opublikowana w znanym recenzowanym czasopi-mie naukowym przez s-awnego fizyka i z tego powodu jest bez w-tpienia odpowiednim tematem dla artyku-u w Wikipedii. Jednak-e w trakcie pisania tego artyku-u kontaktujesz si- bezpo-rednio z owym fizykiem, który mówi Ci: "Obecnie s„dz“, -e Teoria X jest kompletnie fa-szywa". Mimo -e informacja ta pochodzi bezpo-rednio od autora cytowanego artyku-u, nie mo-esz umie„ci“ tego faktu w Wikipedii.

Dlaczego nie- Dlatego, -e nie ma sposobu, aby zweryfikowa- to stwierdzenie w sposób, który móg-by przekona- czytelników i innych edytorów Wikipedii. Czytelnicy nie wiedz-, kim Ty jeste-. Nie mo-esz zamie„ci“ w ha-le o Teorii X swojego numeru telefonu, po to, by ka-dy czytelnik na -wiecie móg- do Ciebie zadzwoni- z pro„b“ o potwierdzenie tej informacji. I nawet je-li ka-dy z nich by-by gotów do Ciebie zadzwoni-, sk-d mo-e on mie- pewno--, -e powiesz mu prawd--

Aby tego rodzaju informacja by-a akceptowalna dla Wikipedii, powiniene- najpierw przekona- wiarygodn- agencj- informacyjn-, -eby j- opublikowa-a, co spowodowa-oby przej-cie tej publikacji przez proces zbli-ony do recenzowania naukowego. Informacja ta by-aby sprawdzona przez reportera, edytora, prawdopodobnie przez fachowca od sprawdzania faktów i gdyby nadal wydawa-a si- podejrzana, zosta-aby jeszcze sprawdzona przez prawników i kierownika rady redakcyjnej. Tego rodzaju proces sprawdzania informacji gwarantuje, -e w wiarygodnych czasopismach ukazuj- si- dok-adne i prawdziwe opisy wydarze-.

To, -e Wikipedia nie ma mo„liwo“ci samodzielnego przeprowadzania tego rodzaju procesu sprawdzania faktów, jest g-ównym powodem, dla którego zasada weryfikowalno-ci i nieumieszczania twórczo-ci w-asnej jest taka wa-na.

Je-li jakie- wiarygodne czasopismo opublikuje Twoj- histori-, mo-esz j- umie„ci“ w pisanym przez Ciebie ha-le Wikipedii pod warunkiem, -e powo-asz si- w tym ha-le na t- publikacj-.

„ród“a

Artyku-y powinny by- oparte na wiarygodnych, niezale-nych „ród“ach o uznanej reputacji, gwarantuj-cych dok-adne sprawdzanie zamieszczanych w nich faktów. W tematach naukowych zalecanymi „ród“ami s- publikacje, które przesz-y proces recenzowania. „ród“a powinny by- te- odpowiednie do wynikaj-cych z nich wniosków; zaskakuj-ce wnioski powinny by- oparte na szczególnie dobrych „ród“ach.

Gdy istniej- porównywalnej jako-ci „ród“a w wielu j-zykach, to preferowane s- te, których dost„pno-“ nie jest szczególnie ograniczona ze wzgl-du na j-zyk, miejsce albo zasi-g publikacji. Oznacza to, -e je-li w-ród tych -róde- jest -ród-o w j-zyku polskim, to ono powinno by- wykorzystane w pierwszym rz-dzie ze wzgl-du na to, -e wi„kszo-“ czytelników polskiej Wikipedii zna przede wszystkim j-zyk polski i weryfikowanie „róde“ obcoj-zycznych (zw-aszcza w j-zykach nieb„d“cych powszechnie znanymi) mo-e by- dla nich niewykonalne. Je-li „ród“a w j-zyku polskim s- wtórne, to nale-y poda-, o ile jest to mo-liwe, tak-e oryginaln- prac- obcoj„zyczn“, na której bazowa-y polskie „ród“a lub która jako pierwsza poda-a dan- informacj-.

W przypadku informacji bazuj-cych na obcoj-zycznych pracach naukowych, zdecydowanie zaleca si- oparcie na samych pracach, a nie tylko na omówieniach wyników tych prac w polskich „ród“ach (zw-aszcza mass mediach). Wyj-tkiem s- wydane w j-zyku polskim t-umaczenia tych prac oraz syntezy i omówienia wyników obcoj-zycznych prac dokonane przez specjalistów z danej dziedziny i zamieszczone w polskich pismach naukowych lub presti-owych popularnonaukowych.

Odno-niki do „róde“

Obowi-zek dowodu wiarygodno-ci wprowadzonej tre-ci spoczywa na edytorze, który j- wprowadza i chce, aby pozosta-a w Wikipedii. Z tego powodu edytorzy powinni umieszcza- odno-niki bibliograficzne w tekstach artyku-ów. Je-li dla danego tematu artyku-u nie istniej- wiarygodne -ród-a, Wikipedia nie powinna zawiera- has-a na ten temat. Ka-da edycja nieoparta na -ródle mo-e by- usuni-ta. Zanim si- to jednak zrobi, zw-aszcza w przypadku obszernych fragmentów tekstu, warto zwróci- si- do autora o podanie „róde“, na których si- opiera-.

Trzeba pami„ta“, -e u„ywaj“c „róde“ opublikowanych w formie elektronicznej (np. wiadomo-ci na portalach, artyku-ów w internetowych wersjach gazet), oprócz podania do nich linku internetowego, warto tak-e doda- informacj- o klasycznej, "papierowej" edycji tych „róde“ (co jest mo-liwe dla wi„kszo“ci gazet), a gdy to nie jest mo-liwe (np. portale informacyjne), doda- „ród“o pierwotne (np. PAP, którego notatki prasowe s- baz- artyku-ów zamieszczanych w wi„kszo“ci polskich portali informacyjnych). Taka informacja powinna zawiera- dat- ukazania si- materia-u i miejsce (np. wspomniany PAP, czy "Gazeta X" nr Y, Miasto). W ten sposób uniknie si- dezaktualizacji linków internetowych, gdy- portale zwykle nie archiwizuj- swoich doniesie- pod takimi samymi linkami, a gazety udost„pniaj“ archiwa internetowe tylko za op„at“.

Zasady umieszczania odno-ników w artyku-ach s- omówione na stronie Wikipedia:Bibliografia.

Artyku-y i stwierdzenia bez „róde“

Je-li istniej-cy od dawna artyku- jest pe-en stwierdze- nieopartych na „ród“ach, nale-y najpierw na jego stronie dyskusyjnej zada- pytanie o te „ród“a, a po jakim- czasie, je-li nie b-dzie odpowiedzi, skierowa- has-o do skasowania. Pami-taj, -e usuwanie informacji powinno si- odbywa- bardzo ostro-nie i w "cywilizowany" sposób.

W przypadku zasadnego pow-tpiewania w dok„adno“- i -ród-o stwierdze-, które zosta-y umieszczone w ha-le dawno temu, nale-y je usun-- lub przenie-- do dyskusji has-a. Oczywi-cie nie ma wymogu, aby ka-de stwierdzenie czy zdanie by-o poparte odno-nikiem do materia-u „ród“owego i kwestia ta podlega samodzielnej, bazuj-cej g-ównie na do-wiadczeniu i zdrowym rozs-dku ocenie twórców Wikipedii. Oznacza to jednak, -e w dowolnej chwili ka-dy inny twórca Wikipedii mo-e uzna-, -e okre-lony fragment tekstu wymaga wskazania „ród“a i post„pi“ jak wy-ej lub zaznaczy- ten fragment szablonem {{fakt}}. W przypadku zasadnego zaznaczenia podejrzanego fragmentu autor fragmentu tekstu powinien poda- „ród“o, a je-li przez d„u“szy czas tego nie robi, mo-e to zrobi- ka-dy inny redaktor Wikipedii. Gdy nikt d-ugo nie odpowiada na wezwania do podania „ród“a, mo-na podejrzany fragment usun-- ze stosownym uzasadnieniem.

Inna mo„liwo-“ to dodanie na górze podejrzanego fragmentu artyku-u szablonu {{Do weryfikacji}} i opisanie swoich w„tpliwo“ci w dyskusji has-a, aczkolwiek praktyka pokazuje, -e rzadko kiedy rozwi-zuje to problem. Gdy has-o nie wzbudza wi-kszych w„tpliwo“ci, ale nie ma w nim stosownych „róde“, warto do niego doda- szablon {{-ród“a}}.

„ród“a o podejrzanej wiarygodno-ci

Ogólnie, „ród“a o podejrzanej wiarygodno-ci to te, które maj- z-- reputacj- dotycz„c“ stosowanych w nich procedur sprawdzania faktów, oraz te, które takich procedur w ogóle nie maj-.

Czasami pewne stwierdzenia mo-na znale-- wy--cznie w publikacjach o podejrzanej wiarygodno-ci, takich jak np. gazety brukowe, zwane te- tabloidami. Je-li tego rodzaju stwierdzenie nie jest zbyt wa-ne dla tre-ci artyku-u, nale-y je po prostu usun-- bez dalszych docieka-. Je-li stwierdzenie jest do-- wa-ne, nale-y w tre-ci has-a wyra-nie stwierdzi-, -e pochodzi ono z podejrzanego „ród“a. Np.: "Wed-ug brukowca X, polityk Y ukrad- z kasy miejskiej milion dolarów. Inne „ród“a nie potwierdzaj- tej informacji."

„ród“a publikowane przez samego siebie

Ka-dy mo-e stworzy- stron- WWW lub zap„aci“ za wydanie w-asnej ksi--ki, a potem samemu obwo„a“ si- "ekspertem" z danej dziedziny. Z tego powodu ksi--ki wydane na w-asny koszt, osobiste strony WWW, blogi tworzone przez samego siebie itp. publikacje nie mog- by- na ogó- zaakceptowane jako wiarygodne „ród“a. Wyj-tek stanowi- prace ogólnie znanych naukowców z danej dziedziny lub w-asne publikacje znanych dziennikarzy, którzy zawarli w swoich dzie-ach przegl-dy swoich dokona-, które wcze-niej zosta-y opublikowane w niezale-nych, wiarygodnych wydawnictwach. Nale-y jednak do takich „róde“ podchodzi- z ostro„no-ci“. Np.: je-li informacja zawarta w blogu znanej osoby jest rzeczywi-cie prawdziwa, to zwykle mo-na b-dzie j- znale-- w innym, bardziej wiarygodnym i niezale-nym miejscu.

„ród“a publikowane przez samego siebie na temat samego siebie

„ród“a publikowane przez samego siebie i inne ma-o wiarygodne publikacje mog- by- z pewnymi zastrze-eniami stosowane jako „ród“a na temat samego autora tych publikacji. Np.: je-li ogólnie znana, du-a firma XXX pisze o sobie na w-asnej stronie WWW, mo-na uzna- t- informacj- za godn- wzi-cia pod uwag-, pod warunkiem, -e nie ma ona charakteru nachalnej autopromocji i nie istniej- inne wiarygodne „ród“a zaprzeczaj-ce podanym faktom. Np.: nie ma powodu nie wierzy- liczbom podawanym w prospektach emisyjnych przez du-e publiczne spó-ki akcyjne, dopóki nie pojawi si- wiarygodna publikacja, dowodz-ca, -e firma ta oszukiwa-a swoich akcjonariuszy.

Przy analizowaniu tego rodzaju „róde“ wa-ny jest te- kontekst. Artyku- Wikipedii na temat ma-o wiarygodnego czasopisma mo-e by- cz--ciowo oparty na tym, co czasopismo samo pisze na swój temat - jednak-e negatywnych informacji o bezpo-rednich konkurentach podawanych przez to czasopismo nie mo-na uzna- za wiarygodne.

Pozosta-e komentarze

To, -e dana informacja jest weryfikowalna, nie oznacza od razu, -e Wikipedia jest dobrym miejscem do jej publikowania. Zobacz: czym Wikipedia nie jest. Równie- to, -e dana informacja jest prawdziwa, nie oznacza automatycznie, -e spe-nia ona nasze kryteria weryfikowalno-ci - informacja ta musi by- wcze-niej umieszczona w wiarygodnym -ródle. Zazwyczaj, gdy informacja jest prawdziwa i wa-na, nie powinno by- problemów ze znalezieniem jej dobrego „ród“a, lub gdy jest to informacja w-asna, przekonaniem wiarygodnego wydawcy, aby j- opublikowa-. Kolejnym efektem zasady weryfikowalno-ci jest to, -e twórczo-“ w-asna, która nie zosta-a umieszczona w wiarygodnym -ródle, nie mo-e by- umieszczona w Wikipedii.

Spis tre-ci