România
Rumuniya

Romanya

Bayrak Arma
Slogan: -
Ulusal mar-: De-teapt“-te, române!
Ba“kent	Bükre“  44°25-N, 26°06-E
En büyük -ehir	Bükre“
Resmi dil(ler)	Romence, Türkçe (az„nl“k resmi dili Macarca)
Hükümet	Devlet
- Devlet Ba„kan“	Traian B-sescu
- Ba-bakan	C-lin Popescu-T-riceanu
Ba„-mz-l“k
- -lan	9 May-s 1877
- Tan-nma	13 Temmuz 1878
AB'ye kabul	1 Ocak 2007
Yüzölçümü
- Toplam	238,391 km² (82.34553.)
	92,043 sq mi
- Sular (%)	3
Nüfus
- Temmuz 2006 y„l“nda	22,303,552 (50..)
- 2002 say„m“na göre	21,680,974
- Yo“unluk	91/km² (104..) 236/sq mi
GSMH (Sat-n alma gücü paritesi)	2007 tahmini
- Toplam	218.9 Milyon $ (43..)
- ki-i ba--na	10,152$ (67.)
Geli„mi“lik Endeksi (2004)	0.805 (60..) - high
Para birimi	Euro (RON)
Saat dilimi	EET (UTC+2)
- Yaz	EEST (UTC+3)
-nternet alan ad-	.ro4
Telefon kodu	+40

Romanya (Rumence: România, UFA: [ro.m--ni.a]), Orta Avrupa'n-n güney do-usunda, Balkan Yar„madas-'n“n kuzeyinde bulunan bir ülke. Ülke kuzeyde ve kuzeydo-uda Ukrayna, kuzeydo-uda Moldova, kuzeybat-da Macaristan, güneybat-da S“rbistan, güneyde Bulgaristan ile kom-udur.^[1] Ayr-ca ülkenin do-uda Karadeniz'e k„y-s“ vard-r.^[2]

Avrupa Birli-i üyesi olan ülke birlik ülkeleri içinde 7. büyük yüz ölçümü,^[3] 9. büyük nüfusa sahiptir.^[4][5] Ülkenin ba-kenti ve en büyük kenti konumundaki Bükre“, 2,2 milyon nüfusu ile Avrupa Birli-i'nin en büyük 6. kentidir.^[6] Erdel bölgesinin büyük kentlerinden Sibiu, 2007 Avrupa Kültür Ba-kenti seçilmi-tir.^[7]

Romanya, Avrupa Birli-i^[8][9], Frankofon^[10], Latin birli-i^[11], Avrupa Güvenlik ve „-birli“i Te„kilat“^[12][13], Kuzey Atlantik Antla„mas“ Örgütü^[14] gibi uluslararas- kurulu-lara üyedir.

Etimoloji

Ülke ad- olan Romanya, Latince Romanus (Roman)'dan gelir.^[15][16]

Rumenler adlar- hakk-nda -unlar- söylemi-tir; adlar- Romanus'un (Rumence: Român/Rumân) 16. yüzy-lda Erdel, Moldova ve Eflak'- gezen -talyan hümanistleri de içine alan bir grup yazar taraf-ndan i-aret edilen bir türevidir.^{[17][18][19][20]}

Tarihi

Ana madde: Romanya tarihi

Daçyal-lar

Romanya Avrupa'daki en eski insan fosillerinin ke„fedildi“i ülkedir. 2002 y„l“nda Romanya'n-n bat„s“ndaki bir ma-arada ke-fedilen (Kemikli Ma-ara Rumence: Pe-tera cu Oase) bu fosillerin 42.000 y-l öncesine ait oldu-u tahmin edilmektedir. Romanya topraklar-nda kurulan ilk devlet Traklar-n kurdu-u Daçya Kralld-r. Bu devlet 101-107 y„llar“ aras-nda Roma -mparatoru Trajan'-n ordular- taraf-ndan i-gal edilerek Roma „mparatorlu“u'nun bir eyaleti haline geldiler. Roma „mparatorlu“u'nun çökmesinden sonra bu topraklar Gotlar, Hunlar, Avarlar, Slavlar-n istilas-na u„rad“. 9.-11. yüzy-llar aras-nda Birinci Bulgar Devleti'nin bir parças- haline geldi. Bu dönemi Macar, Peçenek, Kuman ve Tatar istilalar- izledi.

Kaz„kl“ Voyvoda Vlad

Rumenler ilk defa 14. yüzy-lda kendilerine ait devletler kurmay- ba„ard“lar. Bu devletler 1310 y„l“nda I. Basarab taraf-ndan kurulmu- Eflak Beyli-i ve 1352 y„l“nda Drago- taraf-ndan kurulmu- Bo-dan Beyli-idir. Günümüzdeki Romanya'n-n bir parças- olan Erdel ise 10.-16. yüzy-llar aras-nda Macaristan Kralln-n bir parças„yd“. 15. ve 16. yüzy-llarda bu üç ülke de Osmanl- Devleti'nin himayesi alt-na girdiler. Osmanl“ döneminde Eflak ve Bo-dan tampon devletlerdi. Osmanl-lara vergi verir, sava-larda asker yard„m“ yaparlard-. Beyliklerin voyvodalar- Rumen soylular- aras-ndan Osmanl- padi„ah“ taraf-ndan atan„rd“. Ayr-ca bu beylikler -stanbul'un yiyecek ihtiyac„n“ kar--lamakta önemli bir rol oynarlard-. Ancak Osmanl-lar Romanya'y- hiç bir zaman tamam-yla ilhak etmediler. Bükre“ ve Ya“ gibi büyük Romanya -ehirlerinde s-k s-k Osmanl- vatanda„lar“na rastland-ysa da oranlar- azd-. Bu -ehirler hiç bir zaman Sofya, Belgrad, Selanik veya Üsküp gibi Osmanl- karakteri kazanmad-. 18. yüzy-la kadar Eflak ve Bo„dan'“n voyvodalar- Rumenlerin aras-ndan seçilirdi. 18. yüzy-lda ise Fenerli Rumlar aras-ndan seçildiler. Bu durum 1826 y„l“nda Yunanistan'-n ba„-ms-zln“ kazanmas-na kadar devam etti.

-lk Romanya kral- I. Carol

Osmanl-lar 1806-1812 Osmanl--Rus Sava„-'n“ kaybedince 1821 y„l“nda Rusya'yla Bükre“ Antla„mas-'n“ imzalayarak Besarabya'y- Rusya'ya b-rakmak zorunda kald-lar. Besarabya Bo„dan'“n Prut nehrinin do-usunda kalan k„sm-yd“. Bu anla-ma Bo„dan'“ ikiye bölmü- oldu. 93 Harbi'nde Osmanl„lar“n Ruslar kar„-s“nda ald„klar“ yenilgiden sonra 1878 y„l“nda yap-lan Berlin Antla„mas“'yla Eflak ve Bo-dan Osmanl- Devleti'nden ba„-ms-zl-klar-n“ kazand-lar. Romanya ad- alt-nda birle-tiler. Ancak Rusya 1821 y„l“nda ele geçirdi-i Besarabya'y- geri vermedi. Bu bölge daha sonra SSCB'nin Moldova Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti haline gelecekti.

Nikolay Çavu-esku

1881 y„l“nda Romanya Krall ilan edildi. Alman Hohenzollern Hanedan-ndan Prens Karl Eitel Friedrich Zephyrinus Ludwig Romanya kral- olarak I. Carol ad„n“ ald-. Romanya I. Dünya Sava--'na -tilaf Devletlerinin yan-nda kat-larak sava-tan karl- ç„kt“. Ancak II. Dünya Sava--'nda Almanya'n-n yan-nda yer alarak Fa-izme yöneldi. 1944 y„l“nda K„z“l Ordu Romanya'y- i-gal etti. 1947 y„l“nda komünist Romanya Halk Cumhuriyeti ilan edildi. 1967 y„l“nda Nikolay Çavu-esku Romanya'n-n devlet ba„kan“ oldu. 1989 y„l“nda Romanya Devrimi'yle Çavu-esku iktidar- son buldu ve Romanya demokrasiye geçti. 2004 y„l“nda NATO'ya 1 Ocak 2007 tarihinde de Avrupa Birli-i'ne kat„ld“.

Co-rafya

Ana madde: Romanya co„rafyas“

Tuna Nehri'nin Karadeniz'e aç„lmas-n“ sa-layan bir kanal

238,391 km²'lik bir alana yay-lan Romanya, Avrupa'n-n en geni- yüz ölçümüne sahip 12., dünyan-n 82. ülkesidir. Ülke topraklar- dünyan„n %0.16's“na sahiptir.^[21] Bulgaristan ile olan s„n-r-n“n tamam-, S“rbistan ile olan s„n-r-n“n ise büyük k„s-m“ Tuna Nehri ile çizilen Romanya'n-n^[22], Tuna'n-n bir kolu olan Prut Nehri ile de, Ukrayna'n-n güneyi ile olan s„n-r“ ve Moldova'n-n tamam- ile s„n-r“ çizilir.^[23] Tuna Nehri'nin, Karadeniz'e döküldü-ü delta'n-n büyük k„s-m“ Romanya'dan geçmekle beraber ülkenin güneyi, güneybat„s“, bat„s“ ve kuzeydo-usu bu nehir ve kollar- ile çevrilidir.^[24]

Ayr-ca Tuna Nehri'nin kolu olan Tisza, Romanya'n-n Ukrayna ile olan s„n-r-n“n bir k„sm-n“ çizip Macaristan topraklar-na girmektedir.^[25] K„sacas“ Tuna Nehri ülke topraklar- için paha biçilemez bir öneme sahiptir.

Ülke topraklar- güney ve do-uda kalan yerler hariç Avrupa'n-n en da„l“k alanlar-ndan biridir. Da-lar ülkenin kuzeyi ile bat„s“ aras-nda bir yay çizerek uzan-r.^[26] En önemli da-lar Karpat Da„lar“ olmakla birlikte ülkede yüksekli-i 2,000 metreyi geçen k-rktan fazla da- bulunmaktad-r.^[27]

Demografi

Ana madde: Romanya'daki az„nl“klar

Ana madde: Romanya'daki Macar az-nl

2007 nüfus say„m“ sonuçlar-na göre ülke nüfusu 22,276,506 ki-idir. Bu nüfusun %89.5'ini Rumenler olu-turur. Macarlar %6.6 ile nüfus içinde ikinci büyük „rkt“r. Bugün ülkede 535,250 Roman ya„amaktad“r.^[28][29] Geri kalan %1.4 nüfus içerisinde en önemlileri; Ukrainler, Almanlar, Lipovanlar, Türkler, Tatarlar, S“rplar, Slovaklar, Bulgarlar, H-rvatlar, Yunanlar, Ruslar, “braniler, Çekler, Lehler ve „talyanlar'd“r.^[30]

Din

Ana madde: Romanya'da din

Putna Manast„r“

Romanya laik bir devlettir ve resmi bir dini yoktur.^[31] 2002 say„mlar“na göre ülkenin %86.7'si Ortodoks'tur. Bunu %4.7 ile Katoliklik, %3.7 ile Protestanl“k ve %1.5 ile Pentekostall-k izler.^[30] “slam, Romanya'da tarihi bir din olmas-na ra-men sadece Dobruca'da ya-ayan 67,500 Türk ve Tatarlar ^[32] aras-nda yayg„nd“r.^[33]

Büyük kentler

Bükre“, Romanya'n-n ba-kenti ve en büyük -ehiridir. Nüfusu 2007 say„mlar“na göre 1,931,838 ki-idir.^[34] Bu nüfus metropolitan alan da eklenince 2.1 milyona ç„kmaktad“r. -ehir merkezindeki alan- 20 kat- büyüklü-ündeki -ehir civar-na yaymak için bir kaç plan vard-r.^[35][36]

Romanya'n-n en büyük be- kenti -ehir içindeki limit nüfuslar-na göre Avrupa Birli-i'nin en büyük -ehirleri listesinde s-ralmaya girmi-tir. Bunlar; Ya“, Kalo“var, Teme“var, Köstence ve Craiova'd“r. Ülkenin ayr-ca nüfusu 200,000i geçen 5, 100,000i geçen 13 kenti bulunmaktad-r. ^[37]

Ekonomi

Turizm

Ülke do-al güzellikleri ile oldu-u kadar tarihi güzellikleri ile de turist çekmektedir.

Romanya'n-n do-al ve tarihi güzellikleri her y-l ülkeye milyonlarca turist çekmekte ve bu turiztler de ülke ekonomisine büyük katk- sa„lamaktad“r. 2006 y„l“nda Gayri safi yurtiçi has„la'n“n %4.8'i, ve toplam kâr-n %5.8'i turizm ile elde edilmi-tir.^[38]

Ticaret, turizmi takiben geli„mi“ ikinci büyük sektördür. Turizm ülkenin en dinamik ve h„zl“ büyüyen sektörüdür. Dünya Gezi ve Turizm Konseyi'ne göre Romanya turizm alan-nda en h„zl“ büyüyen 4. ülkedir. Sektörün 2007-2016 y„llar“ aras-nda y„ll“k %8 büyümesi beklenmektedir.^[39] 2002 y„l“nda ülkeye 4.8 milyon turist gelmi-, bu say- 2004'te 6.6 milyon olmu-tur.^[40] Similarly, the revenues grew from 400 million in 2002 to 607 in 2004.^[40] Kay-tlara göre 2006'da ülkeye 20 milyonun üzerinde uluslararas- turist gelerek en az bir gün geçirmi-tir;^[41] ve bu rakam 2007 y„l“nda daha da büyümesi beklenmektedir.^[42]

Turizm 2005 y„l“nda ülke ekonomisine yakla--k 400 milyon - gelir getirmi-tir.^[43]

Kültür

Romanya'n-n, Orta ve Do-u Avrupa aras-nda bir geçi- noktas-nda bulunmas- kültürüne de yans„m--t“r. Ülkede hem Balkan hem Avrupa hem de kom-u ülkelerin kültürlerinin bir karma„as“ vard-r. Romanya kültürü, erken dönemlerde Slav kavimlerden, özellikle S-rp ve Ukrayna kültürlerinden, sonraki dönemlerde Türk ve Müslüman kültüründen,^[44] 1990l- y-llara kadar da tekrar Slav kültüründen etkilenmi-tir.^[45] Ülke kültürü son y-llarda özellikle Avrupa Birli-i'ne üyelik sürecinde Bat- Kültürü'nden oldukça etkilenmi-tir. Ülkenin çe-itli yerlerinde Rumen Kültürüne ba„l“ de„i“ik alt kültürler bulunmaktad-r. Ülkenin kuzeybat„s“nda Macar Kültürü,^[46] güneye do-ru Bulgar Kültürü,^[47] güney bat-da ise S-rp Kültürü ülke kültürünü oldukça etkilemi-tir.

-dari bölünü-

Romanya ve -dari Bölgeleri

Ülkenin idari bölünümü eyaletler, kentler ve komünler biçimindedir; Romanya'da 41 eyalet ve bunlara ek olarak eyalet statüsüne sahip ba-kent Bükre“, 83'ü belediye statüsüne sahip 263 kent ve 2685 komün (13.285 köy ile birlikte) bulunmaktad-r. Önemli kentleri; ba-kent Bükre“, Köstence, Bra“ov ve Ya„'t“r.

Ayr-ca bak„n“z

• Treznea Katliam-
• Ip Katliam-
• Erdel

Resimler

Kalo-var'da bir sokak	Köstence'de I. Karol Camisi	Bir Katolik kilisesi	Tuna deltas-ndan bir görüntü
Fântânele Gölü	Bethlen ma„aras“	Ada Kaleh adas-	Karpatlar

Kaynaklar

D-- ba„lant“lar

Konuyla ilgili di-er Wikimedia sayfalar- :

   

Commons'da Romanya ile ilgili çoklu ortam dosyalar- bulunmaktad-r.

   

VikiSözlük'te Romanya ile ilgili kelime aç„klamas“ bulunmaktad-r.

• BBC Haber ülke profili
• CIA ülke profili

Uluslararas- ili-kiler

Avrupa Birli-i ülkeleri ve aday ülkeler Birlik üyeleri: Almanya - Avusturya - Belçika - Birle“ik Krall-k - Bulgaristan - Çek Cumhuriyeti - Danimarka - Estonya - Finlandiya - Fransa - Hollanda - “rlanda - “spanya - “sveç - “talya - K„br“s Cumhuriyeti - Letonya - Litvanya - Lüksemburg - Macaristan - Malta - Polonya - Portekiz - Romanya - Slovakya - Slovenya - Yunanistan Aday ülkeler: H“rvatistan - Makedonya - Türkiye Potansiyel aday ülkeler: Arnavutluk - Bosna-Hersek - Karada- - Kosova - S“rbistan Kuzey Atlantik Pakt- (NATO) Üye ülkeler: Almanya - Belçika - Birle“ik Krall-k - Bulgaristan - Çek Cumhuriyeti - Danimarka - Estonya - Fransa - Hollanda - “spanya - “talya - “zlanda - Kanada - Letonya - Litvanya - Lüksemburg - Macaristan - Norveç - Polonya - Portekiz - Romanya - Slovakya - Slovenya - Türkiye - Yunanistan 2009'da Kat-lacak ülkeler: Arnavutluk - H“rvatistan - Aday ülkeler: Makedonya - Gürcistan - Ukrayna g - t - d Karadeniz Ekonomik „-birli“i (BSEC) Üyeler Arnavutluk · Azerbaycan · Bulgaristan · Ermenistan · Gürcistan · Moldova · Romanya · Rusya · S“rbistan · Türkiye · Ukrayna · Yunanistan Gözlemciler Almanya · Birle-ik Devletler · Beyaz Rusya · Çek Cumhuriyeti · Fransa ·