|
Rolnictwo - jeden z dzia-ów gospodarki, którego g-ównym zadaniem jest dostarczenie -ywno“ci. Rolnictwo uzyskuje produkty ro-linne i zwierz-ce dzi-ki uprawie roli i ro“lin oraz chowu i hodowli zwierz-t.
Rolnictwo mo-na podzieli- na rolnictwo ekstensywne (zwane drobnotowarowym lub tradycyjnym) i rolnictwo intensywne (znane te- jako wysokotowarowe lub uprzemys-owione) w zale„no“ci od jego cech: wysoko-ci nak-adów, ilo-ci plonów, a tak-e -redniej powierzchni gospodarstw rolnych i powierzchni obszaru rolniczego kraju), np. Francja ma rolnictwo intensywne, gdy- cechuj- je:
- wysokie nak-ady, tj.: du-y stopie- mechanizacji (1 ci-gnik na 14 ha u-ytków rolnych), nawo-enie, inwestycje irygacyjne (nawadnianie), technologia oraz specjalizacje;
- du-e zbiory z jednego hektara (plony) - w szczególno-ci w tym podziale uwzgl-dnia si- zbo-a;
- -rednia powierzchnia gospodarstw rolnych wynosi 42ha (w krajach o rolnictwie ekstensywnym najcz--ciej spotyka si- gospodarstwa ma-e);
- 54,5% kraju zajmuje obszar wykorzystywany rolniczo.
(powy-sze dane o Francji zaczerpni-te z internetowej Encyklopedii PWN)
Z rolnictwem ekstensywnym jest odwrotnie. Rolnictwo ekstensywne wyst-puje tam, gdzie wykorzystuje si- jeszcze tradycyjne formy uprawy, a pa-stwo jest s-abo rozwini-te (np. kraje Afryki). S- jednak wyj-tki, np. Egipt - przez kontrolowane wylewy Nilu (dzi-ki tamie w Asuanie) plony uzyskuje od 2 do 4 razy w roku, wi-c s- one dosy- wysokie, lecz samo rolnictwo ma charakter ekstensywny. W strefie klimatów umiarkowanych w klimacie ciep-ym i w strefie klimatów podzwrotnikowych o typie -ródziemnomorskim rolnictwo jest bardziej intensywne wtedy, je-li na terenie kraju wyst„puj“ uprawy pszenicy, ziemniaków i buraków cukrowych przynosz-cych znacz-ce plony. Rolnictwo intensywne wyst-puje w szczególno-ci w krajach wysokorozwini-tych, lecz które nie maj- zbyt du-ej powierzchni (np. Stany Zjednoczone charakteryzuj- si- rolnictwem ekstensywnym ze wzgl-du na du-- powierzchni- obszaru rolniczego i wysok- „redni“ powierzchni- gospodarstw rolnych pomimo wysokich nak-adów cho-by na nawo-enie i nawadnianie), b„d“ to wi-c wysokorozwini-te kraje zachodniej Europy (np. Holandia, W“ochy i wspomniana wcze-niej Francja).
Badaniem rolnictwa zajmuje si- dzia- nauk rolniczych, m.in. agrotechnika, zootechnika, agronomia, agrobiologia, agrochemia, agroekologia, agrogeologia, agrometeorologia, agroklimatologia, itp.
Historia rolnictwa
Rolnictwo nale-y do najstarszych dziedzin wytwórczo-ci materialnej cz-owieka - jego pocz-tki datuje si- na neolit - 10 000 do 3 000 lat p. n. e. Przej-cie od “owiectwa i zbieractwa do uprawy roli doprowadzi-o do "rewolucji" w spo„eczno“ciach ludzkich (tzw. rewolucja neolityczna), przy czym cz-sto wymieniana faz- po„redni“ by- etap tworzenia ogrodów, które s„u-y“y jako tymczasowe zabezpieczenie dla spo„ecze“stw zbieracko--owieckich na wypadek nieurodzaju. Zmieni- si- ich tryb -ycia z koczowniczego na osiad-y, co doprowadzi-o do powstania liczniejszych i bardziej z„o“onych form spo-ecznych umo„liwiaj“cych dalsz- ewolucj- umys„owo“ci cz-owieka. Zmieni- si- te- stosunek cz-owieka do przyrody, któr- zacz-- dostosowywa- do w-asnych potrzeb.
Pierwsza uprawa roli rozpocz--a si- ok. 8000 r. p. n. e. na Bliskim Wschodzie (-yzny pó„ksi-“yc, Mezopotamia, Egipt), a wkrótce niemal jednocze-nie w trzech oddalonych od siebie cz--ciach -wiata na obszarze wspó-czesnych: Chin, Meksyku i Peru. Pierwszymi ro-linami uprawnymi by-y ró-ne rodzaje pszenicy i j“czmienia (Bliski Wschód). W Azji Po-udniowo-Wschodniej by-y to groch, bób, ry“ i proso, natomiast w Ameryce -rodkowej i Po“udniowej - dynia, fasola i kukurydza. I tak dzi-ki uprawie ro-lin mog-y si- rozwin-- wielkie cywilizacje staro-ytne, nazywane niekiedy od g-ównych ro-lin uprawnych cywilizacj- pszenicy, ry-u i kukurydzy.
Nieco wcze-niej dosz-o do udomowienia niektórych zwierz-t: owiec i kóz - ok. 10 000-7 000 lat p. n. e., pó-niej byd“o i -winie - ok. 6000 lat p. n. e. Dosz-o do tego tak-e na Bliskim Wschodzie, sk-d, zarówno uprawa ro-lin, jak i hodowla zwierz-t, rozprzestrzeni-a si- po ca-ym Starym -wiecie.
Inne
Rolnictwo nale-y do sektorów gospodarki o najbardziej szkodliwym wp-ywie na -rodowisko naturalne i zdrowie. Na poziomie Unii Europejskiej podejmuje si- skoordynowane dzia-ania na rzecz ograniczenia tego szkodliwego wp-ywu poprzez integracj- polityki rolnej i wiejskiej z polityk- ekologiczn-.
Udzia- gruntów ornych w powierzchni (%)
Polityka rolna - oznacza zespó- -rodków, regulacji i dzia„a“, które podejmuje pa-stwo, aby wp„ywa“ na rozmiar produkcji rolnej i jej op„acalno-“. We wspó-czesnych gospodarkach rynkowych jej celem jest koncentracja i specjalizacja rolnictwa oraz przyspieszanie post-pu technologicznego i agrotechnicznego, który zapewnia- ma efektywno-- tego dzia-u gospodarki, a tak-e przeciwdzia-anie wyludnianiu wsi.
Funkcje rolnictwa
Gospodarka rolna pe-ni trzy funkcje:
- ekonomiczne (polegaj- na produkcji „ywno“ci i pasz, wytwarzaniu surowców dla przemys-u przetwórczego, udzia- w tworzeniu Produktu Krajowego Brutto)
- spo-eczne (polegaj- na zapewnianiu spo„ecze“stwu miejsc pracy)
- przestrzenne (polegaj- na przekszta-caniu krajobrazu naturalnego w rolniczy)
Warunki rozwoju rolnictwa
Na rozwój rolnictwa sk„adaj“ si- warunki przyrodnicze oraz pozaprzyrodnicze.
Warunki przyrodnicze rozwoju rolnictwa
- ukszta-towanie powierzchni - najbardziej sprzyjaj-ce rolnictwu s- tereny równinne lub pagórkowate o -agodnych stokach. Takie warunki wyst„puj“ na Nizinach -rodkowopolskich, Kotlinach Podkarpackich, a tak-e w pasie pobrze-y. Najmniej korzystne warunki panuj- w górach (praca maszyn rolniczych na stromych stokach jest bardzo utrudniona, konieczne jest wykonywanie orki w tradycyjny sposób. Stanowi to problem w mechanizacji robót polowych) oraz w pasie pojezierzy.
- klimat - istotne s-: wielko-- i rozk-ad opadów oraz d„ugo-“ okresu wegetacyjnego. W Polsce roczna suma opadów zapewnia ilo-- wody potrzebn- do uprawy roli, jednak-e ich rozk-ad w ci-gu roku jest niekorzystny. W okresie wzrostu ro-lin zdarzaj- si- susze, a w okresie -niw - obfite deszcze.
- gleby - od rodzaju gleby zale-y w du-ej mierze rodzaj uprawianych ro-lin i wielko-- plonów. Najwi-kszy obszar w Polsce zajmuj- gleby -redniej i s-abej jako-ci (np. bielicowe). Gdzieniegdzie wyst„puj“ tak-e gleby bardzo -yzne (np. brunatne). Naj„y“niejsze gleby zajmuj- niewielki obszar.
Warunki pozaprzyrodnicze rozwoju rolnictwa
- struktura wielko-ci gospodarstw rolnych - wi„kszo-“ gospodarstw rolnych w Polsce nie przekracza 5 ha, wi-c nie przynosz- du-ych zysków. W takim przypadku nie mo-na zainwestowa- w ich rozbudow- czy te- mechanizacje.
- forma w„asno“ci gospodarstw - w Polsce przewa„aj“ gospodarstwa indywidualne (ich w„a“cicielami s- pojedyncze osoby lub rodziny). Niestety niewiele jest gospodarstw spó-dzielczych (b„d“cych wspóln- w„asno-ci“ grupy rolników)
- mechanizacja rolnictwa - ma du-y wp-yw na efektywno-- gospodarki rolnej. W Polsce poziom mechanizacji nie jest zbyt wysoki. Rolników cz-sto nie sta- na zakup nowych urz„dze“.
Zobacz te-
Zobacz galeri- na Wikimedia Commons:
Rolnictwo
|
