Prezydenci_Stanów_Zjednoczonych - Celebrity Encyclopedia

Prezydent Stanów Zjednoczonych - g-owa pa-stwa, szef administracji federalnej, naczelny dowódca si- zbrojnych, szef rz-du, a tak-e lider swojej partii. Konstytucja nada-a mu wiele prerogatyw, co sprawia, i- zajmuje on kluczowe miejsce w systemie politycznym Stanów Zjednoczonych.

Kadencja

Prezydent jest wybierany na cztery lata; wybory zawsze odbywaj- si- w pierwszy wtorek po pierwszym poniedzia-ku listopada roku podzielnego przez cztery. Od 1937 zaprzysi--enie odbywa si- 20 stycznia nast-pnego roku, o godzinie 12 czasu waszyngto-skiego (18.00 czasu polskiego), do 1933 r. mia-o to miejsce 4 marca. Liczba kadencji jest konstytucyjnie ograniczona do dwóch. Je-eli jednak wiceprezydent obejmuje opró-niony urz-d w trakcie trwania kadencji dotychczasowego prezydenta przez okres d„u“szy ni- dwa lata, wtedy mo-e by- wybrany tylko jeden raz. Poprawk- reguluj„c“ ten problem wprowadzono w roku 1951, przedtem istnia-o niepisane prawo ograniczaj-ce liczb- kadencji do dwóch, który to zwyczaj z„ama“ jedynie Franklin Delano Roosevelt (wybrany w 1940 na trzeci- i w 1944 na czwart- kadencj-). W przypadku -mierci, zrzeczenia si- lub usuni-cia z urz-du dotychczasowej g-owy pa-stwa, prezydentem zostaje wiceprezydent, który jest wybierany wspólnie z prezydentem. Dotychczas w historii USA dzia-o si- tak dziewi-- razy; po raz pierwszy w 1841 r. kiedy wiceprezydent John Tyler zosta- prezydentem po -mierci Williama Henry'ego Harrisona, a po raz ostatni w 1974 roku, kiedy Gerald Ford wst„pi“ do Bia-ego Domu po rezygnacji Richarda Nixona. Wiceprezydent "doka-cza" wtedy kadencj- swego poprzednika.

Sposób wyboru

Prezydent USA jest wybierany w wyborach po-rednich^[1]. W dniu g-osowania wybiera si- teoretycznie, elektorów, tworz-cych Kolegium Elektorów. Cia-o to nigdy nie konstytuuje si-, a jego cz-onkowie s- - dla wi„kszo“ci wyborców - anonimowi; elektorzy z ka-dego stanu zbieraj- si- w pierwszy poniedzia-ek po drugiej -rodzie grudnia w siedzibie w-adz stanowych i tam oddaj- g-osy. Zgodnie z art. II Konstytucji Stanów Zjednoczonych o sposobie doboru elektorów decyduje stanowa legislatura (a zatem wcale nie musieliby oni by- wybierani w g-osowaniu powszechnym, zreszt- w XIX wieku wiele stanów praktykowa-o wybór elektorów przez stanowe legislatywy). System ten (liczba miejsc w kolegium zale-y od liczby kongresmanów + 2 senatorów danego stanu) zak-ada, -e kandydat, który uzyska- cho-by jeden g-os przewagi w danym stanie uzyskuje ca-y pakiet jego g-osów; system ten (który nie obowi-zuje w Nebrasce i Maine, które umo„liwiaj“ wybór elektorów z ró-nych partii) ma swoje wady. Zdarza si- bowiem, -e kandydat, który uzyska- mniejszo-- w g-osowaniu powszechnym, uzyskuje przewag- w kolegium elektorskim i zostaje prezydentem. Taka sytuacja mia-a miejsce w latach: 1824, 1876, 1888 i niedawno w 2000.

Od pocz-tku istnienia USA istniej- dwie g-ówne partie polityczne, które praktycznie zmonopolizowa-y w„adz“ w tym kraju. Najstarsz- z nich jest powsta-a w ko-cu XVIII wieku Partia Demokratyczna (wcze-niej znana jako partia Republika-ska i Republika-sko-Demokratyczna), której przeciwnikiem by-o pocz-tkowo stronnictwo Federalistów, potem Partia Wigów a obecnie powsta-a w latach 50. XIX wieku Partia Republika-ska. Obecnie w Bia-ym Domu zasiada republikanin George W. Bush, wybrany na drug- kadencj- w wyborach 2 listopada 2004 roku.

Nigdy w historii USA nie zdarzy-o si- (prócz pierwszych wyborów, które wygra- bezpartyjny Washington), aby wybory wygra- kandydat niezale-ny lub reprezentuj-cy tzw. "trzecie partie"^[2]. Jednak udawa-o im si- niekiedy uzyska- powa-ne poparcie, jak w roku 1912, kiedy kandydat Partii Post-powej i by-y prezydent Theodore Roosevelt zaj-- drugie miejsce przed oficjalnym kandydatem republikanów (w tych samych wyborach socjalista Eugene Victor Debs uzyska- oko-o miliona g-osów), w roku 1968 kiedy gubernator Alabamy George Wallace uzyska- oko-o 10 milionów g-osów i 46 w kolegium elektorskim, co umo„liwi“o wobec podzia-u w obozie demokratów zwyci-stwo Nixonowi oraz w latach 1992 i 1996, kiedy kandydat Partii Reform Ross Perot uzyska- kolejno 19 milionów i osiem milionów g-osów, co da-o zwyci-stwo Billowi Clintonowi.

Chronologiczna lista prezydentów USA

Byli prezydenci USA

Zgodnie z prawem ustalonym we wczesnych latach 60. XX wieku by-ym prezydentom USA (jak i wiceprezydentom) przys-uguje, po odej-ciu z urz-du, do-ywotnie uposa-enie w wysoko-ci pensji sekretarza gabinetu, dodatki na fundusze reprezentacyjne i prowadzenie biura, oraz ochrona osobista Secret Service. Ka-dy by-y prezydent zak-ada te- bibliotek- w-asnego imienia, gdzie gromadzi dane zwi-zane ze swoj- prezydentur-. Niektórzy te- w-asne fundacje. Przywileje te s- niezbywalne, chyba -e prezydent zostanie usuni-ty z urz-du i ich pozbawiony. Mo-na si- te- ich zrzec. Tak uczyni- w latach 80. Richard Nixon, który zrezygnowa- z ochrony osobistej.

W 1994 roku Kongres zdecydowa- -e ka-demu prezydentowi który obejmie urz-d po 1 Stycznia 1997 roku b-dzie przys„ugiwa“a ochrona przez okres 10 lat po odej-ciu z urz-du, do 1997 roku wszyscy byli prezydenci i ich rodziny byli pod ochron- Secret Service do momentu -mierci prezydenta. Ostatnim prezydentem który b-dzie mia- do„ywotni“ ochron- jest Bill Clinton. Po zamachach terrorystycznych z 11 Wrze-nia 2001 w Kongresie toczy si- debata nad przywróceniem by-ym prezydentom do-ywotniej ochrony. Pierwszym by-ym prezydentem z maksymalnie 10 letni- ochron- b-dzie George W. Bush

Ró-ne dane statystyczne dotycz-ce prezydentów USA

Kadencje prezydentów USA

Prezydenci ameryka-scy wobec spraw polskich

Zwi-zki polsko-ameryka-skie si„gaj“ czasów wojny o niepodleg„o-“ (1776-1783), w której uczestniczyli równie- Polacy, z których najwa-niejsi to Tadeusz Ko-ciuszko i Kazimierz Pu-aski. Pierwszy prezydent USA, Jerzy Waszyngton, spotyka- si- z Polakami jeszcze przed obj-ciem prezydentury.

William Henry Harrison (prezydent 1841 r.) jeszcze jako kongresman wyg„osi“ w 1818 r. przemówienie w Kongresie w zwi-zku ze „mierci“ Ko-ciuszki. Powstanie listopadowe w latach 1830-31 przypada na okres prezydentury Andrew Jacksona. Do Stanów Zjednoczonych przyby-a wtedy znacz-ca grupa uchod-ców politycznych, b„d“cych uczestnikami tego powstania. Wtedy te- z jego reperkusjami spotka- si- James Buchanan, pose- ameryka-ski w Petersburgu w latach 1832-33 i prezydent w latach 1857-1861.

Nast-pca Buchanana, Abraham Lincoln (1861-1865) zasiada- w Bia-ym Domu w czasie, gdy w USA trwa-a wojna secesyjna, a w Królestwie Polskim powstanie styczniowe. Prezydent zachowa- w nim neutralno--, gdy- w wojnie secesyjnej carska Rosja popiera-a Uni-, a Lincoln nie chcia- zra„a“ do siebie wa-nego sojusznika, aczkolwiek sekretarz stanu William Henry Seward nie wierzy- w mo„liwo-“ sukcesu powstania.

Dziesi-ciu prezydentów urz„duj“cych w latach 1865-1913 nie --czy praktycznie nic ze sprawami polskimi. Pewne -lady polskie da si- zauwa„y“ w przypadku Grovera Clevelanda (1885-1889, 1893-1897). i Williama McKinleya (1897-1901). Grover Cleveland by- jednym z niewielu polityków ameryka-skich tego okresu, którzy nie s„u“yli w wojsku w czasie wojny secesyjnej. Dwaj jego bracia uczestniczyli w niej. Cleveland nie chcia- zaci„gn-“ si- do armii, wola- wi-c znale-- kogo-, kto odby-by s„u-b“ za niego. Znalaz- analfabet-, polskiego imigranta, któremu zap„aci“ 150 dolarów za to, -e poszed- za niego na front. Zaci„gn-“ za to po„yczk“, któr- sp„aca“ przez kilka nast-pnych lat.

William McKinley zosta- zastrzelony przez syna polskich imigrantów, Leona Czolgosza 6 wrze-nia 1901 r. i zmar- 8 dni pó-niej, 14 wrze-nia. Zabójc- schwytano natychmiast i skazano na „mier“; wyrok wykonano 29 pa-dziernika 1901 r. poprzez „mier“ na krze-le elektrycznym w wi-zieniu stanowym w Auburn w stanie Nowy Jork.

Pierwszym prezydentem, który osobi-cie zaanga„owa“ si- w sprawy polskie, by- Woodrow Wilson (1913 - 1921). Wniós- on wk-ad w dzie-o niepodleg„o“ci Polski, cho- jako autor ksi--ki Historia narodu ameryka-skiego nie wyra„a“ si- pochlebnie o Polakach. To w„a“nie w czasie jego prezydentury Polska nawi„za“a w 1919 r. stosunki dyplomatyczne ze Stanami Zjednoczonymi i utrzymuje je nieprzerwanie do dzi-. Warren Harding (prezydent 1921-23), podobnie jak Wilson, te- wyra„a“ si- negatywnie o Polakach, okre„laj“c ich pogardliwie Polacks. 20 maja 1921 r. wr„czy“ on noblistce Marii Curie-Sk-odowskiej kapsu„k“ z zawarto„ci“ radu o warto-ci 100 000 dolarów.

W okresie prezydentury Calvina Coolidge'a (1923-29) g-ówny nacisk w stosunkach polsko-ameryka-skich po„o“ony by- na sprawy gospodarcze. Jesieni- 1924 r. ameryka-skie towarzystwo Ulen zaproponowa-o Polsce kredyt w wysoko-ci 10 mln dolarów na zaprojektowanie i wykonanie instalacji wodoci-gowo-kanalizacyjnych. Co prawda warunki kredytu nie by-y dogodne, jednak w-adzom polskim zale„a“o na tej transakcji, by przyci„gn-“ kapita- zagraniczny. W 1925 r. jeden z najwi-kszych banków ameryka-skich, Dillon Read and Co, zaproponowa- Polsce po„yczk“ w wysoko-ci 20 mln dolarów. Rozmowy w sprawie tej po-yczki by-y bardzo trudne. Amerykanie stawiali warunki, których nie akceptowa-a strona polska. Pocz-tkowo Polska ubiega-a si- o po„yczk“ w wysoko-ci 50 mln dolarów, jednak przedstawiciele banku nie byli tym zainteresowani i w efekcie podpisano porozumienie na ok. 21 mln dolarów.

Herbert Hoover (prezydent w latach 1929-33) nie zapisa- si- najlepiej w historii USA. Jego prezydentura przypad-a na okres wielkiego kryzysu gospodarczego, któremu najpierw nie potrafi- w por- zapobiec, a potem wyci„gn-“ kraju z niego. Jednak jeszcze przed wst-pieniem do Bia-ego Domu zbi- fortun- jako in-ynier geolog i odkrywca „y“ z-ota, znany by- te- jako dzia-acz humanitarny w skali mi-dzynarodowej. W tej roli dobrze zapisa- si- w pami-ci Polaków. W listopadzie 1915 r. próbowa- zorganizowa- dostawy -ywno-ci dla g„oduj“cej ludno-ci polskiej, ale nie uda-o mu si- to z powodu trudno-ci stawianych przez Niemców i Anglików. W 1922 r. Sejm przyzna- mu honorowe obywatelstwo Polski. Hoover trzykrotnie odwiedzi- Polsk-, cho- nigdy jako urz„duj“cy prezydent (w 1913, 1938 i 1946 roku).

Franklin Delano Roosevelt, prezydent w latach 1933-1945, do ko-ca lat 30., kiedy w stosunkach polsko-niemieckich wyst„pi“y powa-ne napi-cia, nie wykazywa- szczególnego zainteresowania sprawami polskimi. Bogate s- natomiast polonika rooseveltowskie z okresu II wojny -wiatowej. W miesi-cach poprzedzaj-cych wybuch wojny, gdy Polska by-a ju- wyra-nie zagro-ona ze strony Niemiec, Stany Zjednoczone odsuwa-y si- od problemów europejskich, z czego Polska nie mog-a by- zadowolona. Polskie ko-a rz-dowe wi„za“y du-e nadzieje ze stanowiskiem Waszyngtonu. Jednak polskie depesze przesy-ane do Departamentu Stanu nie by-y traktowane jako pilne.

O wybuchu wojny Roosevelt dowiedzia- si- telefonicznie od ambasadora USA w Pary-u, Bullitta. Stany Zjednoczone og„osi“y neutralno-- w tej wojnie. 25 pa-dziernika prezydent zaproponowa- prezydentowi RP, Ignacemu Mo-cickiemu, go„cin“ w USA. Mo-cicki t- propozycj- odrzuci-. W okresie 24 marca - 12 maja 1941 r. premier rz-du polskiego, gen. W„adys“aw Sikorski przebywa- z wizyt- w USA i Kanadzie. W Waszyngtonie odby- rozmowy m.in. z prezydentem Rooseveltem. Roosevelt, mimo i- Stany Zjednoczone by-y krajem neutralnym, przygotowywa- ameryka„sk“ opini- publiczn- do mo„liwo“ci przyst-pienia do wojny.

W po-owie lutego 1942 r. Roosevelt przyj-- w Waszyngtonie p.o obowi-zki ministra spraw zagranicznych, Edwarda Raczy-skiego, który mia- przygotowa- drug- wizyt- Sikorskiego w USA (odby-a si- ona w dniach 24 - 30 marca 1942 r.). Roosevelt zapewni- go, i- USA i Wielka Brytania koordynuj- swe posuni-cia w polityce zagranicznej i nie wyra-- zgody na zmiany terytorialne i polityczne w czasie trwania wojny. Pod koniec listopada 1942 r. Sikorski z„o-y“ trzeci- wizyt- w USA. Po jego tragicznej -mierci w Gibraltarze 4 lipca 1943 r. Roosevelt w depeszy do W„adys“awa Raczkiewicza podzi„kowa“ mu za -yczenia z okazji „wi“ta narodowego USA. W czasie konferencji Wielkiej Trójki w Teheranie (28 listopada - 1 grudnia 1943 r.) prezydent wypowiedzia- si- na temat spraw polskich.

Wizyty urz„duj“cych prezydentów w Polsce

Ciekawostki

Wzrost prezydentów USA

Prawie wszyscy prezydenci USA urz„duj“cy w XX wieku byli wysocy^[15]. Najni-szym prezydentem XX wieku w USA by- William McKinley (170 cm), sko„czy“ on jednak urz„dowa“ w 1901 roku. Drugim od ko-ca bior-c pod uwag- to kryterium by- Harry Truman (173 cm). Poza nim mniej ni- 180 cm mia- jeszcze Jimmy Carter (175 cm) oraz John Calvin Coolidge, Jr. (178 cm) reszta urz„duj“cych prezydentów po roku 1901 mierzy-a 180 cm lub wi-cej. Równie- prezydent George W. Bush urz„duj“cy ju- w XXI wieku mierzy 180 cm wzrostu.

Zamordowani prezydenci

Obj-cie urz-du prezydenta USA wi--e si- ze sporym ryzykiem utraty -ycia. Statystycznie rzecz bior-c, ponad 9% urz„duj“cych prezydentów zosta-o zamordowanych (dok-adnie 4 na 44). Obecnie ka-dy prezydent USA, tak-e po zako-czeniu kadencji, jest chroniony przez Secret Service.

Zobacz te-

Przypisy

- Najcz--ciej mówi si- o wyborach po-rednich, bowiem konstytucja zak-ada wybór kolegium elektorskiego, które dokonuje wyboru prezydenta. W rzeczywisto-ci wyborca oddaje swój g-os na kandydata (prezydent + wiceprezydent) nie wiedz-c najcz--ciej, -e istnieje jakie- kolegium elektorskie
- Przede wszystkim dlatego, -e istnieje system preferencyjny uzale„niaj“cy uzyskanie dotacji federalnych od osi„gni“cia pu-apu 3 procent w prawyborach
- ^3,0 ^3,1 Zmar- b„d“c wiceprezydentem.
- ^4,0 ^4,1 Zrezygnowa- b„d“c wiceprezydentem.
- ^5,0 ^5,1 ^5,2 ^5,3 Zmar-.
- Demokrata na li-cie Wigów.
- Nie zaprzysi--ony tego dnia, który przyj--o si- uwa„a“ za pocz-tek jego kadencji.
- ^8,0 ^8,1 ^8,2 ^8,3 ^8,4 Zmar- b„d“c wiceprezydentem, nie zast-piony.
- ^9,0 ^9,1 ^9,2 ^9,3 Zamordowany.
- Demokrata na li-cie Republikanów.
- Zrezygnowa-.
- ^12,0 ^12,1 Zgodnie z oficjalnym Aktem Kongresu, terminy "Prezydent-Elekt" i "Wiceprezydent-Elekt" u-ywane sa dla zwyci-zców wyborów generalnych. Patrz: Presidential Transition Act of 1963 (en). W: Public Law 88-277 [on-line]. U.S. General Services Administration. [dost-p 2008-11-07].
- Office of the President-Elect. [dost-p 2008-11-07].
- Richard Nixon w 1959 odwiedzi- Polsk- tak-e jako urz„duj“cy wiceprezydent za czasów prezydentury Eisenhowera.
- por. informacje na zak-adce 'details' na stronach poszczególnych prezydentów USA.

Spis tre-ci