Sowiecki plakat propagandowy z 1920
Bitwa warszawska (nazywana te- Cudem nad Wis--)[2] - bitwa stoczona w dniach 12-25 sierpnia 1920 w czasie wojny polsko-bolszewickiej. Uznana za 18. na li-cie prze“omowych bitew w historii -wiata, zdecydowa-a o zachowaniu niepodleg„o“ci przez Polsk- i nie rozprzestrzenieniu si- rewolucji komunistycznej na Europ- Zachodni-.
Autorem planu bitwy warszawskiej by- szef sztabu generalnego Tadeusz Rozwadowski. Kluczow- rol- odegra- manewr Wojska Polskiego oskrzydlaj-cy Armi- Czerwon- przeprowadzony przez Naczelnego Wodza Józefa Pi-sudskiego, wyprowadzony znad Wieprza 16 sierpnia, przy jednoczesnym zwi-zaniu g-ównych si- bolszewickich na przedpolach Warszawy.
Sytuacja przed bitw-
Armia Czerwona
Armia Czerwona, której g„ównodowodz“cym by- Sergiej Kamieniew naciera-a si-ami zgrupowanymi w dwa zwi-zki operacyjne:
Front Zachodni Michai-a Tuchaczewskiego
Front Po-udniowo-Zachodni Aleksandra Jegorowa
Wojska obu frontów pocz-tkowo oddzielone by-y olbrzymim kompleksem bagien poleskich i wspó„dzia-a“y ze sob- nader lu-no. W miar- ich post-pu luka operacyjna w centrum ugrupowania, wype-niona tylko s-abymi formacjami, poszerza-a si- jeszcze bardziej.
Nast„powa“o to wbrew dyspozycjom Naczelnego Dowództwa Armii Czerwonej z 3 i 11 sierpnia, nakazuj-cym przesuni-cie znacznych si- Frontu Po-udniowo-Zachodniego (Armii Konnej Budionnego i 12 Armii Woskanowa) z ma-opolskiego i wo„y“skiego obszaru dzia„a“ wojennych na kierunek warszawski.
Prawe skrzyd-o wojsk Tuchaczewskiego (4 Armia Siergiejewa (Szuwajewa) i Korpus Gaja) otrzyma-o zadanie opanowania obszaru Grudzi“dza i Torunia oraz forsowania Wis“y na odcinku od Dobrzynia po W-oc“awek. Polecenie forsowania Wis“y (mi-dzy P“ockiem a Wyszogrodem) otrzyma-a równie- 15 Armia Korka.
Centrum si- Tuchaczewskiego skierowane zosta-o na Modlin (3 Armia “azariewicza) i na Warszaw- (16 Armia So-“ohuba).
Os„on“ lewego skrzyd-a 16 Armii powierzono grupie mozyrskiej Tymoteusza Chwiesina, zbli„aj“cej si- od W“odawy nad Wis-“ na pó-noc od D“blina.
G-ówne si-y Frontu Po-udniowo-Zachodniego znajdowa-y si- natomiast nad rzek- Stryp- (14 Armia Mo-koczanowa) oraz pod Brodami (Armia Konna Budionnego) i par-y na Lwów, a 12 Armia Woskanowa forsowa-a Bug na po-udnie od W“odawy.
Wi„kszo-“ si- Frontu Zachodniego posuwa-a si- zatem w kierunku pó-nocno-zachodnim - na pó-noc od Warszawy, a gros si- Frontu Po-udniowo-Zachodniego w kierunku po-udniowo-zachodnim - na Lwów.
Wojsko Polskie
Polski plakat rekrutacyjny z 1920
Armiom sowieckim Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego przeciwstawi-o si-y zgrupowane w sze-ciu armiach i formacje dozoruj-ce Wis-“ od Torunia do Wyszogrodu (20 Dywizja Piechoty - dawna 2 Dywizja Litewsko-Bia-oruska) oraz bataliony zapasowe i ochotnicze.
Si-y polskie podzielone zosta-y na trzy fronty:
Front Pó-nocny, pod wodz- genera-a Józefa Hallera w sk-adzie:
Front -rodkowy dowodzony przez genera-a Edwarda Rydza-„mig“ego
Front Po-udniowy pod dowództwem gen. Wac“awa Iwaszkiewicza (obsadzi- odcinek od Brodów do granicy rumu-skiej)
Strona polska posiada-a do dyspozycji 29 dywizji piechoty, w tym jedn- ochotnicza i jedn- ukrai„sk“ oraz trzy dywizje kawalerii.
W ostatnich dniach dzia„a“ odwrotowych w toku walk obronnych na przedpolach Warszawy utworzone zosta-y w rejonie rzeki Wieprz dwie grupy uderzeniowe podporz-dkowane osobi-cie marsz. Józefowi Pi-sudskiemu.
W ich sk-ad wesz-y trzy dywizje z 4 Armii:
oraz dwie dywizje z 3 Armii
i IV Brygada Kawalerii p-k. Feliksa Jaworskiego.
Pierwsza grupa uderzeniowa ze„rodkowa“a si- w rejonie D“blina, Przy tej grupie (przy 4 Dywizji genera-a Daniela Konarzewskiego) umie„ci“ swoje stanowisko dowodzenia sam Marsza“ek. Obok, przy 16 Dywizji, genera- Skierski. Genera- Edward Rydz-„mig“y stan-- przy 1 Dywizji Piechoty Legionów. Dowódcy najwy-szego szczebla znale-li si- przy dywizjach przede wszystkim po to by w ten sposób podnie-- morale wojska, ugruntowa- wiar- w powodzenie operacji.
Planowanie operacji
Linia frontu w sierpniu 1920
Polskie pozycje pod Mi„osn“, sierpie- 1920
W nocy z 5 na 6 sierpnia 1920 roku w Belwederze opracowywano ogóln- koncepcj- rozegrania bitwy. W rozwa-aniach powrócono do idei, które od ko-ca lipca nurtowa-y umys-y ca-ego polskiego kierownictwa wojskowego. Zamierzano cz„-ci“ si- zatrzyma- uderzenie rosyjskie przed Warszaw-, a na prawym skrzydle odtworzy- odwody operacyjne i uderzy- nimi na po„udniow“ flank- przeciwnika.
6 sierpnia nad ranem marsza-ek Pi“sudski wybra- ostatecznie rejon koncentracji wojsk do przeciwuderzenia. Z zaproponowanych przez szefa Sztabu Generalnego, Tadeusza Rozwadowskiego okolic Garwolina lub Wieprza, marsza-ek zdecydowa- si- na to drugie miejsce. Przedstawiciel francuskiej misji wojskowej genera- Maxime Weygand preferowa- bliski Warszawy rejon koncentracji i p-ytki, mniej ryzykowny manewr oskrzydlaj-cy z mo„liwo-ci“ pog--bienia obrony na kierunku stolicy), Marsza-ek zdecydowa- przesun-- grup- uderzeniow- na po-udnie, poza lini- rzeki Wieprz i wykona- g-“boki manewr nie tylko na skrzyd-a rosyjskiego Frontu Zachodniego, ale tak-e na jego ty-y.
6 sierpnia po po-udniu zosta- wydany rozkaz nr 8358/III, który uruchamia- realizacj- planu operacji.
W nocy z 8 na 9 sierpnia gen. Tadeusz Rozwadowski opracowa- rozkaz operacyjny specjalny nr 10 000, b„d“cy ostateczn- modyfikacj- planu bitwy warszawskiej. Zak„ada“ on dodatkowe wzmocnienie Frontu Pó-nocnego i nak„ada“ na 5 Armi- gen. Sikorskiego poza zadaniami defensywnymi, równie- zadania ofensywne.
12 sierpnia Józef Pi-sudski opu„ci“ Warszaw- i uda- si- do Kwatery G-ównej w Pu“awach. Przed wyjazdem z„o-y“ na r-ce premiera Witosa dymisj- z funkcji Naczelnika Pa-stwa i Naczelnego Wodza. W li-cie do premiera zaznacza-, -e jego zdaniem, skoro rozmowy pokojowe z bolszewikami nic nie da-y, Polska musi liczy- na pomoc krajów Ententy, a te uzale„niaj“ j- od odej-cia Marsza-ka. Witos jednak dymisji nie przyj--.
Przebieg bitwy
W jej przebiegu zarysowa-y si- wyra-nie trzy kompleksy wydarze-:
- bój na przedmo-ciu Warszawskim
- walki nad Wkr-
- manewr znad Wieprza
13 sierpnia, w pierwszym dniu bitwy, nast„pi“o gwa-towne natarcie dwóch radzieckich zwi-zków taktycznych, jednej dywizji z 3 Armii -azarewicza i jednej z 16 Armii So-“ohuba. Naciera-y one na Warszaw- z kierunku pó-nocno-wschodniego. Dwie rosyjskie dywizje, które mia-y w nogach przesz-o 600 kilometrów marszu, uderzy-y pod Radzyminem, prze„ama“y obron- 11 Dywizji pu-kownika Boles-awa Ja„wi“skiego i zdoby-y Radzymin. Nast-pnie jedna z nich ruszy-a na Prag-, a druga skr„ci“a w prawo - na Niepor“t i Jab„onn“. Rozpocz--a si- dramatyczna walka pod Radzyminem, która w polskiej legendzie mylnie uznawana jest niekiedy za "bitw- warszawsk-".
Po„o“enie ogólne rano, 15 sierpnia 1920
Niepowodzenie to sk„oni“o dowódc- polskiego Frontu Pó-nocnego do wydania dyspozycji wcze-niejszego rozpocz-cia dzia„a“ zaczepnych przez 5 Armi- genera-a Sikorskiego z obszaru Modlina, by tym samym odci„-y“ 1 Armi- os„aniaj-c“ Warszaw-.
W dniu nast-pnym, to jest 14 sierpnia, zaci-te walki wywi„za“y si- ju- wzd„u“ wschodnich i po-udniowo-wschodnich umocnie- przedmo-cia warszawskiego - na odcinku od Wi“zowny po rejon Radzymina. Si-y polskie stawia-y wsz-dzie twardy opór i nacieraj-ce wojska rosyjskie nie uzyska-y powa-niejszych sukcesów.
Po„o“enie ogólne o godz 13, 15 sierpnia 1920
15 sierpnia koncentryczne natarcie odwodowych dywizji polskich (10 Dywizji genera-a “eligowskiego i 1 Dywizji Litewsko-Bia-oruskiej genera-a Jana Rz-dkowskiego), po ca-odziennych za-artych bojach przynios-o du-y sukces. Odzyskany zosta- Radzymin i polskie oddzia-y wróci-y na pozycje utracone przed dwoma dniami. 16 sierpnia na liniach bojowych przedmo-cia warszawskiego toczy-y si- nadal intensywne walki, ale sytuacja wojsk polskich ulega-a cz--ciowej poprawie.
W strefie Modlina dzia-ania zbrojne pocz-tkowa nie dawa-y równie- wyra-nego rozstrzygni-cia.
5 Armia genera-a Sikorskiego, która na rozkaz dowódcy Frontu Pó-nocnego przesz-a 14 sierpnia do natarcia w kierunku Nasielska, czyni-a post-py. By-y to jednak sukcesy o znaczeniu lokalnym.
Dopiero w dwa dni pó-niej, czyli 16 sierpnia, koncentryczne uderzenie armii Sikorskiego, wyprowadzone z po-udniowo-wschodnich fortów Modlina i znad Wkry, doprowadzi-o do opanowania Nasielska. Da-o mo„liwo-“ kontynuowania pomy-lnych dzia„a“ na Serock i Pu“tusk.
Na lewym skrzydle frontu polskiego natomiast sytuacja uk„ada“a si- niepomy-lnie. 4 Armia Szuwajewa i 3 Korpus Kawalerii Gaja, par-y na P“ock, W-oc“awek i Brodnic-, a w rejonie Nieszawy rozpocz--y ju- forsowanie Wis“y.
Pod wp-ywem trwo-nych wiadomo-ci, które nap„ywa“y z rejonu Warszawy oraz W-oc“awka i Brodnicy, naczelny wódz Wojska Polskiego zdecydowa- si- rozpocz-- manewr zaczepny znad dolnego Wieprza.
16 sierpnia 1920 rozpocz--o si- kontruderzenie. Dywizje grupy uderzeniowej, maj-ce ogromn- przewag- nad s„ab“ radzieck- Grup- Mozyrsk-, ruszy-y szerokim frontem, by ju- w drugim dniu natarcia dotrze- do szosy Warszawa-Brze-“. Rokowa-o to wyj-cie na ty-y wojsk radzieckich pod Warszaw-. Prawe skrzyd-o natarcia os„ania“a 3 Dywizja Piechoty Legionów maszeruj-ca na W-odaw“ i Brze-“. Pod Warszaw- wojska radzieckie zosta-y zwi-zane energicznym zwrotem zaczepnym si- polskich przedmo-cia, wspartych czo-gami i atakuj-cymi w kierunku na Mi-sk Mazowiecki. Post-py uzyskane ju- w pierwszym dniu natarcia by-y znaczne.
3 Dywizja Piechoty Legionów zaj--a W-odaw“. 1 Dywizja Piechoty Legionów odcinek Wisznice-Wohy“, a 21 Dywizja Piechoty Górskiej oraz dywizje wielkopolskie 14 i 16 osi„gn-“y rubie- rzeki Wilgi, zaj--y Garwolin i wysun--y patrole pod Wi-zown“. 2 Dywizja Piechoty Legionów, przerzucona z zachodniego brzegu Wis“y, przej--a rol- odwodu grupy uderzeniowej.
17 sierpnia si-y polskie osi„gn-“y lini- Bia-a Podlaska-Mi-dzyrzec-Siedlce-Ka“uszyn-Mi-sk Mazowiecki.
W tym samym czasie reszta wojsk polskich przesz-a do kontrofensywy na ca-ej d„ugo“ci frontu. 5 Armia znad Wkry uderzy-a na XV i III Armie bolszewickie. Wskutek wspomnianego wy-ej braku „-czno“ci z dowództwem i zm-czenia „o“nierzy, wi-ksza cz wojsk sowieckich przesz-a do nieskoordynowanego odwrotu. Cz si- sowieckich, 3 korpus kawalerii Gaj-Chana (dwie dywizje) oraz cz 4 i 15 armii (6 dywizji) nie mog-c si- przebi- na wschód 24 sierpnia 1920 roku przekroczy-a granic- niemieck- i zosta-a internowana na terytorium Prus Wschodnich.
Rozmieszczenie si- przed bitw-.
|
Druga faza bitwy - kontratak Wojska Polskiego
|
Epizody na miar- zwyci-stwa
Z-amanie rosyjskich szyfrów
Wed-ug odnalezionych w ostatnich latach i ujawnionych w sierpniu 2005 dokumentów Centralnego Archiwum Wojskowego ju- we wrze-niu 1919 szyfry Armii Czerwonej zosta-y z-amane przez porucznika Jana Kowalewskiego. Manewr polskiej kontrofensywy uda- si- zatem mi-dzy innymi dzi-ki znajomo-ci planów i rozkazów strony rosyjskiej i umiej„tno“ci wykorzystania tej wiedzy przez polskie dowództwo.
Jak napisa- o pracy polskiego radiowywiadu w okresie omawianego konfliktu Mieczys-aw „cie-y“ski, "nieprzyjaciel sam informowa- dok-adnie nasze dowództwo o swym stanie moralnym i materialnym, o swych stanach liczebnych i stratach, o swych ruchach, o osi„gni“tych zwyci-stwach i poniesionych kl-skach, o swych zamiarach i rozkazach, o miejscu postoju swych dowództw i rejonach dyslokacyjnych swych dywizji, brygad i pu-ków".[3]
Jednym z najwa-niejszych sukcesów polskiego wywiadu w okresie bitwy warszawskiej by-o przechwycenie i odszyfrowanie radiodepeszy dowództwa XVI Armii z 13 sierpnia, dotycz-cej zaj-cia Warszawy:
| - |
Ze sztabu XVI Armii do sztabów podleg-ych dywizji. 13 VIII 1920 r. Rozkaz operacyjny do wojsk XVI Armii.
Armie zachodniego frontu po walkach zaj--y M„aw“ - Ciechanów - Pu-tusk - Wyszków. 21 dywizji rozkazano dnia 13 VIII uderzy- na nieprzyjaciela dzia„aj“cego naprzeciw prawego skrzyd-a naszej armii z linii Zegrze - Za-ubice, w kierunku na Prag-.
Rozkazuj- dywizjom kontynuowa- ofensyw- i wieczorem dnia 14 VIII 1920 r. zaw„adn-“ nast„puj“cymi rejonami: 27 dywizja - -ajsk - Stacja Jab-onna - Niepor-t; 2 dywizja - Radzymin - Stanis-awów - Pustelnik - ( wy--cznie) - Helenów; 17 dywizja - Pustelnik - Marki - Turów - Wo-omin; 10 dywizja - Mokro-ok - Wawer - Jaros-aw - Okuniew; 8 dywizja - Karczew - Osieck - Ko-biel.
Zwiady dywizyjne do tego czasu powinny dotrze- a- do linii rzeki Wis-y, w granicach dywizyjnych odcinków wyznaczonych w punkcie pierwszym mojej dyrektywy nr 505.
Dowódca 27 dywizji ma wspó„dzia-a“ z 21 dywizj- przy jej uderzeniu skierowanym na Prag-.
Dowódca 10 dywizji ma mie- na widoku, -e zale-nie od okoliczno-ci jego dywizja mo-e mie- g-ówny kierunek na Prag- w celu sforsowania rzeki Wis-y w granicach Warszawy, co wymaga skoncentrowania jednej brygady w rejonie Okuniewa.
O otrzymaniu niniejszego natychmiast zameldowa-.
|
- |
| - Dowódca XVI Armii, So-ohub, cz-onek Rady Rewolucyjnej, Piatakow, Komisarz sztabu armii, Batorskij., w: L. -eligowski, -Wojna w roku 1920. Wspomnienia i rozwa„ania“, Warszawa 1990, s. 82-83. |
Mapa i rozkaz
Powodzenie planu operacji polegaj-cej na wykonaniu tak g--bokiego manewru w du-ej mierze zale-y od utrzymania jego tre-ci w g--bokiej tajemnicy.
Naczelne Dowództwo Armii Czerwonej ju- 13 sierpnia zdoby-o pod Brze-ciem plan polskich dzia„a“. Zgin-- tam dowódca pu-ku ochotniczego im. Stefana Batorego - mjr Wac-aw Drojowski. Znaleziono przy nim mapnik, a w nim rozkaz bojowy wraz z map-. Rosjanie doszli jednak do wniosku, -e jest to mistyfikacja polska, która ma w ten sposób zmusi- ich do os-ony lewego skrzyd-a zgrupowania uderzeniowego i tym samym powstrzyma- natarcie na Warszaw-.
Zdobycie radiostacji
Jednym z wa-niejszych epizodów bitwy warszawskiej by-o zdobycie przez kaliski 203. Pu-k U-anów sztabu 4. armii sowieckiej w Ciechanowie 15 sierpnia, a wraz z nim - kancelarii armii, magazynów i jednej z dwóch radiostacji, s„u-“cych Rosjanom do „-czno“ci z dowództwem w Mi“sku. Polacy wiedzieli, -e w tym czasie druga z radiostacji by-a wy--czona, poniewa- przemieszcza-a si- w inne miejsce. W tym czasie dowódca frontu Michai- Tuchaczewski wyda- 4 Armii rozkaz zawrócenia na po-udniowy wschód i uderzenia na armi- gen. Sikorskiego, który walczy- pod Nasielskiem.
Szybkie i skuteczne rozszyfrowanie tego rozkazu przez Polaków umo„liwi“o przeanalizowanie sytuacji i doprowadzi-o do podj-cia b-yskawicznej decyzji przestrojenia nadajnika warszawskiego na cz„stotliwo-“ sowieckiej radiostacji i rozpocz-cie skutecznego zag-uszania znacznie odleglejszych nadajników z Mi-ska, dzi-ki czemu druga z sowieckich radiostacji, któr- 4 Armia dysponowa-a, po jej uruchomieniu w nowym miejscu, wci-- nie by-a w stanie odebra- rozkazów Tuchaczewskiego. Warszawa bowiem na tej samej cz„stotliwo“ci nadawa-a przez dwie doby bez przerwy teksty Pisma „wi“tego - jedyne dostatecznie obszerne teksty, które ad hoc uda-o si- dowództwu Cytadeli, gdzie mie„ci“ si- polski nadajnik, da- radiotelegrafistom do nieustannego nadawania.
Trzeba zaznaczy-, -e rozwa-ano równie- mo„liwo-“ nadawania b„-dz“cym na Pomorzu oddzia-om sowieckim rozkazów fa-szywych, ale od pomys-u tego odst-piono nie chc-c zdemaskowa- si- ze z-amaniem sowieckich szyfrów.
Doborowa 4 Armia straciwszy swój sztab oraz „-czno-“ z dowództwem frontu straci-a koordynacj- dzia„a“. Nie otrzymawszy z Mi-ska rozkazów („ci“lej: nie b„d“c w stanie ich dos„ysze“) zmieniaj-cych kierunek jej operowania armia ta ze swoimi sze-cioma dywizjami posuwa-a si- nadal wzd„u“ linii wyznaczonej ostatnio otrzymanymi rozkazami, co zap„dzi“o j- a- do obecnej wschodniej cz--ci Torunia (pó-niej niektórzy historycy wojskowi ironizowali, -e armia ta w tym czasie walczy-a nie z Polsk-, tylko z Traktatem Wersalskim). W ten sposób zosta-a wyeliminowana z bitwy o Warszaw-.
Epilog
Po bitwie - prezentacja zdobycznych sztandarów bolszewickich
Groby poleg-ych na warszawskich Pow-zkach
Pomnik na Pow-zkach poleg-ym w 1920
Kwatera „o“nierzy poleg-ych pod Radzyminem w 1920 na cmentarzu
W wyniku bitwy warszawskiej (i nast„puj“cej po niej nieme-skiej) 15 pa-dziernika delegacje polska i sowiecka zawar-y w Rydze zawieszenie broni, a w marcu 1921 na jego bazie zawarty zosta- traktat pokojowy, który do agresji ZSRR na Polsk- 17 wrze-nia 1939 przez lat dwadzie-cia uregulowa- stosunki polsko-sowieckie i wytyczy- polsk- granic- wschodni-.
Straty
Straty strony polskiej wynios-y: ok. 4500 zabitych, 22 tys. rannych i 10 tys. zaginionych. Szkody wyrz-dzone sowietom nie s- znane. Przyjmuje si-, -e ok. 25 tys. bolszewików poleg-o lub by-o ci--ko rannych, 60 tys. trafi-o do polskiej niewoli, za- 45 tys. zosta-o internowanych przez Niemców.
Kontrowersje
Rosyjskie
Za kl„sk“ wojsk rosyjskich w bitwie warszawskiej Tuchaczewski obci„-a“ Józefa Stalina. Twierdzi- on, -e dyrektywa Kamieniewa, dotycz-ca przekazania z Frontu Po-udniowo-Zachodniego 1 Armii Konnej i 12 Armii pod jego rozkazy zablokowana zosta-a w„a“nie przez Stalina.
Inni twierdzili (Szaposznikow, Budionny, Tuleniew, Golikow, Timoszenko, Woroszy-ow), -e rzeczywista odpowiedzialno-- spada na Tuchaczewskiego, który -le zorganizowa- operacj- zdobycia Warszawy.
Znamiennym jest, -e wszyscy w/w oficerowie prze-yli rok 1937, dos„u“yli si- wysokich stopni i do-yli d-ugich lat. Ci za-, którzy wskazywali, -e winien jest Stalin, zako-czyli swój -ywot wraz z marsza-kiem Tuchaczewskim w 1937 w ramach tzw. wielkiej czystki.
Polskie
W 1920 w Polsce rozgorza- spór o autorstwo planu bitwy warszawskiej i miano zwyci-zcy. Z czysto technicznego punktu widzenia autorem planu jest gen. Rozwadowski, jednak Marsza-ek Pi-sudski uwa„a“ siebie za konstruktora warszawskiego zwyci-stwa. Równie- wielu historyków przyznaje, -e koncepcja bitwy nale„a“a do marsza-ka, któr- pó-niej na papier przela- gen. Rozwadowski. Istnieje jednak szereg dowodów potwierdzaj-cych fataln- kondycj- psychiczn- Pi-sudskiego. [4]
Ponadto na wszystkich rozkazach operacyjnych od 12 do 16 sierpnia widnieje podpis gen. Rozwadowskiego, który przez cz historyków uwa-any jest za g-ównego architekta zwyci-stwa nad bolszewikami. Dodatkowo kontrowersje wzbudza fakt, ze Pi-sudski 12 sierpnia z„o-y“ dymisj- z piastowanych stanowisk na r-ce premiera Witosa i uda- si- do maj-tku Bobowa do swoich córek i przysz-ej -ony Aleksandry.
Opozycja jeszcze bardziej komplikowa-a sytuacj-, wysuwaj-c w celu zdyskredytowania Pi-sudskiego wielu kandydatów, którym to Polacy mieli zawdzi„cza“ zwyci-stwo w bitwie warszawskiej, obok Rozwadowskiego m.in. Hallera, Weyganda, czy Sikorskiego.
Dzi- z ca-- pewno„ci“ mo-na powiedzie-, -e pozostaje dwóch: Rozwadowski i Pi-sudski, niestety brakuje obiektywnego spojrzenia na ca-y spór, który budzi wiele kontrowersji i zawiera sporo nie„cis-o“ci. Same rozkazy operacyjne, wykszta-cenie, umiej„tno-“ planowania przemawiaj- za Rozwadowskim, jednak list z 15 sierpnia wskazywa-by na Pi-sudskiego. Nie zmienia to faktu, -e Polska odnios-a zwyci-stwo dzi-ki zgodnej wspó-pracy naczelnego dowództwa, które w czasie krytycznym dla kraju potrafi-o schowa- urazy i osobiste niech-ci.
W historii sztuki wojennej bitwa warszawska jest jednak przyk-adem rozstrzygaj-cego manewru, którego efekt ko-cowy osi„gni“ty zosta- my„l“ przewodni- dowódcy, rzeteln- prac- sztabu oraz wysokimi umiej„tno“ciami oficerów i „o“nierzy na polu walki.
Józef Pi-sudski i Józef Haller, w czasie przegl-du wojsk powracaj-cych ze zwyci-skiej operacji
Znaczenie Bitwy warszawskiej dla Europy
Znaczenie historyczne Bitwy warszawskiej jest wci-- niedoceniane zarówno w Polsce jak równie- na zachodzie Europy. Ambasador brytyjski w przedwojennej Polsce - lord Edgar Vincent D'Abernon nazwa- j- ju- w tytule swej ksi--ki "Osiemnast- decyduj„c“ bitw- w dziejach -wiata". W jednym z artyku-ów opublikowanych w sierpniu 1930 r. pisa-: "Wspó-czesna historia cywilizacji zna ma-o wydarze- posiadaj-cych znaczenie wi-ksze od bitwy pod Warszaw- w roku 1920. Nie zna za- ani jednego, które by by-o mniej docenione... Gdyby bitwa pod Warszaw- zako„czy“a si- by-a zwyci-stwem bolszewików, nast„pi“by punkt zwrotny w dziejach Europy, nie ulega bowiem w„tpliwo“ci, i- upadkiem Warszawy -rodkowa Europa stan--aby otworem dla propagandy komunistycznej i dla sowieckiej inwazji (...). Zadaniem pisarzy politycznych... jest wyt-umaczenie europejskiej opinii publicznej, -e w roku 1920 Europ- zbawi-a Polska".
Simon Goodough znany popularyzator historii wojen i wojskowo-ci w wydanej w 1979 r. ksi--ce "Tactical Genius in Battle" w uznaniu talentów dowódczych Józefa Pi-sudskiego postawi- go w kr-gu zwyci-zców 27 najwi-kszych bitew w dziejach -wiata. Wymieni- go w szeregu takich strategów jak Temistokles, Aleksander Wielki, Cezar, Gustaw Adolf czy Kondeusz.
Francuski genera- Louis Faury w jednym z artyku-ów w 1928 r. porówna- Bitw- warszawsk- do Bitwy pod Wiedniem: "Przed dwustu laty Polska pod murami Wiednia uratowa-a -wiat chrze„cija“ski od niebezpiecze-stwa tureckiego; nad Wis-- i nad Niemnem szlachetny ten naród odda- ponownie -wiatu cywilizowanemu us„ug“, któr- nie do-- oceniono".
Z kolei brytyjski historyk J.F.C. Fuller napisa- w ksi--ce "Bitwa pod Warszaw- 1920": "Os„aniaj“c centraln- Europ- od zarazy marksistowskiej, Bitwa Warszawska cofn--a wskazówki bolszewickiego zegara (...), zatamowa-a potencjalny wybuch niezadowolenia spo-ecznego na Zachodzie, niwecz-c prawie eksperyment bolszewików".
Ordre de Bataille
Przypisy
- - 1,0 1,1 Kontrowersje wokó- bitwy warszawskiej (pl). Mówi- Wieki. [dost-p 1 marca 2007].
- - Twórc- tego sformu-owania by- Stanis“aw Stro-ski, który 14 sierpnia 1920 przypomnia- podobnie tragiczne po„o“enie Francji w czasie I wojny -wiatowej we wrze-niu 1914, kiedy to nieoczekiwane odrzucenie wojsk niemieckich z przedpola Pary“a nazwano cudem nad Marn-. Pierwszy raz w debacie publicznej u„y“ je Wincenty Witos i by-o ono ch-tnie podnoszone przez politycznych przeciwników Pi-sudskiego, kwestionuj-cych zas-ugi marsza-ka w przygotowaniu i przeprowadzeniu tej operacji. Przy tym wszystkim sformu-owanie to nabra-o konotacji religijnej, poniewa- wojska polskie pokona-y Rosjan 15 sierpnia, w dniu Wniebowzi-cia Naj„wi“tszej Maryi Panny, Królowej Korony Polskiej.
- - M. „cie-y“ski, "Radiotelegrafista jako „ród“o wiadomo-ci o nieprzyjacielu", Przemy-l 1928, cyt. za A. Pep„o“ski, "Wywiad w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920", Warszawa 1999, s.227.
- - A. Pi-sudska, Wspomnienia, Warszawa 2004. M. Rataj, Pami-tniki, Warszawa 1965. M. Kycia, Notatki z pami-tnika, Londyn 1970. W. Witos,Moje wspomnienia, Warszawa 1990
Zobacz te-
Bibliografia
- Bitwa Warszawska 13-28 VIII 1920. Dokumenty operacyjne. Cz II (17-28 VIII), praca zbiorowa, ISBN 83-86678-37-2.
- Edgar Vincent D'Abernon: The Eighteenth Decisive Battle of the World, Warsaw 1920. Hyperion Press, Westport Conn 1977. ISBN 0-88355-429-1.
- Norman Davies, God-s Playground. A History of Poland. Bd 1. The Origins to 1795; Bd 2. 1795 to the Present. Oxford University Press, Oxford 2005. ISBN 0-19-925339-0, ISBN 0-19-925340-4.
- Norman Davies, White Eagle, Red Star, the Polish-Soviet War, 1919-20. Pimlico, London 2003. ISBN 0-7126-0694-7.
- John Frederick Charles Fuller, The Decisive Battles of the Western World. Eyre & Spottiswoode, London 1954, Cassell, London 2001. ISBN 0-304-35868-1.
- Jeremy Keenan, The Pole: the Heroic Life of Józef Pi-sudski. Duckworth, London 2004. ISBN 0-7156-3210-8.
- Marian Kukiel, Bitwa Warszawska, Polski Instytut Wydawniczy, 2005, ISBN 83-89700-36-0.
- Richard Pipes: Russia under the Bolshevik Regime. Random House, New York 1994. ISBN 0-394-50242-6.
- Józef Pi-sudski: Pisma zbiorowe. Warszawa 1937, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1991, ISBN 83-03-03059-0.
- Marek Tarczy-ski, Bitwa Warszawska 1920, Wyd. Rytm, 1996, ISBN 83-86678-37-2.
- Richard M. Watt, Bitter Glory, Poland and Its Fate, 1918-1939. Hippocrene Books, New York 1998. ISBN 0-7818-0673-9.
Linki zewn-trzne
|
