Uydu görüntüsü

Avrupan-n do-usunda, Büyük Okyanus'un bat„s“nda, Okyanusya'n-n kuzeyinde ve Arktik Okyanus'un güneyinde bulunan k“ta.

Eski dünya kara kütlesinin bir parças- olan Asya 44 391 163 km²'lik yüz ölçümü ile dünyan-n en büyük k„tas-d“r. Ayn- zamanda 1 010 m'lik ortalama yükseltisiyle de dünyan-n en yüksek k„tas-d“r. Asya bu yükseltisini; dünyan-n en yüksek zirvelerini bünyesinde bar„nd“ran Himalaya Da„lar“'na borçludur.

Asya, kuzey-güney do-rultusunda 8 490 km geni„li“indedir. K„tan“n en kuzeyinde, Rusya'da Çelyuskin Burnu (77° 42' 55 K paraleli) yer al-rken, en güneyinde, Malakka Yar„madas“nda ki Buru Burnu (1° 14' 17 K paraleli) bulunur. Adalar- esas aldm-z taktirde, Severneya Zemlya adas- (81° 16' 23 K paraleli) ile Endonezya'ya ba„l“ Rudi Adalar- (11° 00' 19 G paraleli) aras-nda 10 245 km'dir.

K-ta do-u bat- do-rultusunda; Türkiye'nin de en bat- ucu olan Gökçeada'n-n Avlaka Burnu (25° 38' 59 D meridyeni) ile Çukçi Yar„madas“nda Dejnev Burnu (169° 40' 17 D meridyeni) aras-nda 8 200 km'dir.

K„tan“n özel konumu ise; Asya, kuzeyden Kuzey Buz Denizi ile s„n-rl-d“r. Kuzey do-uda, Amerika'dan s-- bir deniz olan 100 km geni„li“indeki Bering Bo„az“ vas„tas“ ile ayr„lmaktad“r.

K-ta do-uda Büyük Okyanus ile s„n-rlan“r. Ancak k„y“ aç„klar“nda okyanus taban-ndan yükselen kuzey-güney do-rultulu da„lar“n su üzerine ç-kan k„s-mlar-n“ olu-turan ada ve tak-m ada girlandlar- yer almaktad-r. Burada; Aleut, Japon, Bonin ve Marian derin deniz çukurluklar-ndan geçen ve "Andezit Hatt-" ad- verilen bir çizginin bat„s“ndaki bölge ile orada yer alan ada ve tak-m ada girlantlar- Asya anakaras-na aittir.

K„tan“n güneydo-u s„n-r“ biraz kark olmakla birlikte Sunda Adalar- ile Arafura Denizi aras-ndan geçen hat s„n“r olarak kabul edile bilir. K„tay“ güneyden Hint Okyanusu s„n-rland-rmaktad“r. Asya'n-n bat- s„n-r“ ise oldukça tart„-mal“ bir meseledir. Bu konuda birçok ara„t-r-c“ farkl- görü-ler ileri sürse de, en do-ru kabul edilen s„n“r; Ural Da„lar“, Ural Nehri, Maniç Olu-u, Karadeniz, Bo-azlar, Ege Denizi, Akdeniz, Süvey“ Kanal- ve K-z“ldeniz üzerinden çekilecek bir hatt-r. Bu hatt-n do-usunda kalan Anadolu ve Kafkaslar Asya'dan say„l“rken Trakya Avrupa'ya dahil edilmektedir.

Dünya üzerinde bulunan çe-itli en büyükler Asya'da toplanm„-t“r. Asya; k„talar“n en geni-i (44 391 163 km²) ve ortalama yükseltisi en fazla olan- ( 1 010 m)'d-r. Ayr-ca dünyan-n en yüksek tepesi (Everest tepesi, 8 848 m), en büyük gölü (Hazar Gölü veya Denizi), en derin gölü (Baykal Gölü), dünyan-n deniz seviyesinden en alçak yeri (Lut Gölü, göl yüzeyi -392 m), ve dünyan-n en alçak havzas- (Turfan Havzas- -154 m) Asya k„tas“nda bulunmaktad-r.

Asya; 3.5 milyar- a-an nüfusu ile dünyan-n en kalabal-k k„tas-d“r. Dünyan-n en kalabal-k ülkesi olan Çin (1 284 303 705 ki-i, 2002 tahmini) bu k-tada yer almaktad-r. Asya dinlerinin de do„du“u k„tad“r. Semavi dinler aras-nda -slamiyet, H-ristiyanl“k ve Musevilik dinlerinin her üçü de Ortado-u'da ortaya ç„km--t“r. Yine geni- kitlelere hitap eden Budizm ve Hinduizm de Asya men-eli dinlerdir. Asya ayn- zamanda medeniyetler be„i“idir. Türk, Çin ve Hint medeniyetleri bu k-tada binlerce y„ld“r varl„klar-n“ devam ettirmektedirler. K-tada 100'ün üzerinde dil konu„ulmaktad“r. K„tan“n do-usunda sar-, güney k„sm“ndaki adalarda siyah geri kalan k„s-mlar“nda ise beyaz -rktan insanlar ya„amaktad“rlar.

Ekonomi

-nsanln üçte biri Çin-de ve Hindistan-da ya„amaktad“r. Son otuz y-l içinde Dünya ekonomisinin yap„s-n“ de„i“tirecek önemde ilerlemeler kaydetti bu iki ülke. Ne var ki Avrupa gibi Türkiye-de de birçok ayd-n olaylar- -ekonomik milliyetçilik- gözlü-ünden okumaya devam ediyor. Bu iki yeni devin ortaya ç-k Türkiye için baz- f-rsatlar ve tehditler do-uracak. Ancak henüz „olgunla-ma“ a„amas“na eri„memi“ bu ekonomilerin iç yap„lar-n“, zay-f yanlar„n“ ve çal--ma yöntemlerini yak-ndan tan-mak ülkemiz için birinci derecede önem ta--yor. Devletçilik denen hatal- yolu terk ettikten sonra h-zla yükselen iki yeni süper gücün geçmi- hatalar-na hatta bugünkü eksikliklerine bak-ldnda Türkiye ile ortak yönleri çok. 30 milyar dolara yakla-an cirosu ve istihdam etti-i 224 bin eleman-yla Dünya„n“n en büyük demir-çelik firmas- Mittal-in hint kökenli olmas- bir rastlant- de-il. IBM-in PC bölümünü sat-n alarak Dünya„n“n en büyük PC üreticisi haline gelen Lenovo firmas„n“n Çinli olu-u da. Sadece 2006-da Çin ve Hint kökenli firmalar özellikle Avrupa ve Amerikal- firmalar- sat-n almak için 38 milyar dolar harcad-lar. Bir kar„-la-t“rma yapmak gerekirse GAP--n maliyetinin 32 milyar dolar, BTC boru hatt„n“n 3.6 milyar dolar veya Türkiye-nin 2006 savunma bütçesinin 9 milyara yakla-t hat„rlat“labilir.

Ülkeler

Asya'n-n Dünya Üzerindeki Görünümü

Asyal- Halklar (Nordisk familjebok (1904-1926)

Uydudan Asya

Ülke ve Bayra--	Yüzölçümü (km²)	Nüfus	Nüfus Yo„unlu“u (km²)	Ba“kent
Orta Asya ve Güney Asya:
Türkmenistan	488,100	4,603,244 (Temmuz 2001)	9.4	A-kabat
Kazakistan[1]	2,717,300	15,233,244 (Temmuz 2006)	5.6	Astana
Özbekistan	447,400	27,307,134 (Temmuz 2006)	61.0	Ta“kent
K-rg“zistan	198,500	5,213,898 (Temmuz 2006)	26.2	Bi“kek
Tacikistan	143,100	6,578,681 (Temmuz 2001)	45.9	Du“anbe
“ran	1,648,000	68,688,433 (Temmuz 2006)	41.6	Tahran
Afganistan	647,500	31,056,997 (Temmuz 2006)	46.4	Kabil
Pakistan	803,940	144,616,639 (Temmuz 2001)	179.8	“slamabad
Hindistan	3,287,590	1,095,351,995 (Temmuz 2006)	333,1	Yeni Delhi
Nepal	140,800	25,284,463 (Temmuz 2001)	179,5	Katmandu
Sri Lanka	65,610	19,408,635 (Temmuz 2001)	80.2	Kolombo
Maldivler	300	359,008 (Temmuz 2006)	1196.6	Male
Bhutan	47,000	2,279,723 (Temmuz 2006)	48.5	Thimphu
Banglade“	144,000	147,365,352 (Temmuz 2006)	1023.3	Dakka
Orta Do-u:
Irak	437,072	26,783,383 (Temmuz 2006)	61.2	Ba“dat
Suriye	185,180	18,881,361 (Temmuz 2006)	101.9	“am
Lübnan	10,400	3,874,050 (Temmuz 2006)	372.5	Beyrut
Ürdün	92,300	5,153,378 (Temmuz 2001)	55.8	Amman
Suudi Arabistan	1,960,582	22,757,092 (Temmuz 2001)	11.6	Riyad
Umman	212,460	2,622,198 (Temmuz 2001)	12.3	Muskat
Yemen	527,970	18,078,035 (Temmuz 2001)	34.2	San'a
Katar	11,437	885,359 (Temmuz 2006)	77.4	Doha
Kuveyt	17,820	2,418,393 (Temmuz 2006)	135.7	Kuveyt(-ehir)
Bahreyn	665	698,585 (Temmuz 2006)	1050.5	Manama
BAE	82,880	2,602,713 (Temmuz 2006)	31.4	Manama
Do-u Asya:
Çin	9,596,960	1,313,973,713 (Temmuz 2006)	136.9	Pekin
Japonya	377,835	127,463,611 (Temmuz 2006)	337.3	Tokyo
Tayvan	35,980	23,036,087 (Temmuz 2006)	640.2	Taipei
Mo“olistan	1,565,000	2,654,999 (Temmuz 2001)	1.6	Ulanbatur
Kuzey Kore	120,540	23,113,019 (Temmuz 2006)	191.7	Pyongyang
Güney Kore	98,480	48,846,823 (Temmuz 2006)	496.0	Seul
Güney Do-u Asya:
Myanmar	678,500	47,382,633 (Temmuz 2006)	69.8	Yangon
Tayland	514,000	61,797,751 (Temmuz 2001)	120.2	Bangkok
Kamboçya	181,040	13,881,427 (Temmuz 2006)	76.6	Phnom Penh
Laos	236,800	6,368,481 (Temmuz 2006)	26.8	Vientiane
Vietnam	329,560	79,939,014 (Temmuz 2001)	242.5	Hanoi
Malezya	329,750	24,385,858 (Temmuz 2006)	73.6	Kuala Lumpur
Endonezya	1,919,440	245,452,739 (Temmuz 2006)	127.8	Jakarta
Singapur	647	4,300,419 (Temmuz 2001)	6646.7	Singapur
Brunei	5,770	379,444 (Temmuz 2006)	65.7	Bandar Seri Begawan
Filipinler	300,000	89,468,677 (Temmuz 2006)	298.2	Manila
Do-u Timor[2]	14,609	950,000 (Temmuz 2006)	65.0	Dili
Kuzey ve Bat- Asya:
Rusya[3]	17,075,200	142,893,540 (Temmuz 2006)	8.3	Moskova
Gürcistan[4]	69,700	4,661,473 (Temmuz 2006)	66.8	Tiflis
Azerbaycan[5]	86,600	7,961,619 (Temmuz 2006)	91.9	Bakü
Anadolu:
Türkiye[6]	814,578	70.586.256	94.8	Ankara
Toplam	47,884,117	3,969,989,692	328.3

Notlar

K-talar

Afrika-Avrasya

Amerika

Avrasya

Okyanusya

Afrika

Antarktika

Asya

Avrupa

K. Amerika

G. Amerika

Avustralya

Yerbilimsel k“talar Gondvana - Lavrasya - Pangea - Panotya - Rodinya - Kolombiya - Kenorland - Ur - Vaalbara

Efsanevî k“talar Atlantis - Kerguelen Yaylas- - Lemurya - Mu - Terra Australis - Zealandiya

Wikimedia Commons'da

Asya ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.