|
Art Nouveau zarif dekoratif süslemelerin ön plana ç-kt, k„vr-mlar“n ve bitkisel desenlerin s„kl“kla kullan-ld bir sanat ak„m-d“r. Köklerinin Britanya merkezli Arts&Crafts hareketine dek gitti-i söylenebilir. Avrupa ve Amerika„y“ etkilemi-tir.
19.YY sonu ve 20. YY ba--nda etkili olmu- bu ak-m ülkemizde 1900 Sanat- ya da Yeni Sanat adlar-yla an-lmakla birlikte birçok Avrupa ülkesinde bölgesel olarak de„i“ik adlarla an„lm-“ , adlara uygun olarak ta uygulamalar-n niteliklerinde de„i“iklikler görülmü-tür.
Modern Style, Yellow Book Style, Fin de Siecle Style, Jügenstil, Secession Stil bölgesel olarak kullan-lan adlara örnektir. Stilin ilk a„amalar“ndaki mimarl-kta a-amalar daha belirgindir; kullan-lan abart„l“ barok stili benzeri dekoratif bezeme ve süslemeler sebebiyle Floral Style, Style Coup De Fouet(Kamç- Vuru-u Stili) ve Style Angouille(Y-lanbal Stili) olarak da an„lm--t“r.
Ortaça- gotik sanat-n- savunan -ngiliz estetikçi ve tarihçi John Ruskin-den etkilenen; Praeraphaelit grubu üyesi William Morris, mutlulugun el eme-iyle elde edilebilece-i, i-çi kesiminin yasama sevincine bu tür çal--ma ile ula„abilece“i inanc-ndayd- . -nsan ile maddenin aras-na giren makinenin , dolay„s“yla endüstriyel geli-imin güzelli-i yok etti-i görü„ündeydi.Yaln“z ve yaln-z insan elinin maddeye can verebilece-i , ortaça- sanatç„lar-n“n eserlerinin mükemmelli-inden ald„klar“ zevkle özgür ve mutlu olduklar„n“ savunuyordu.
Sosyalist fikirlere sahip W. Morris, sanat- ,el eme-i niteli-iyle geni- halk topluluklar-na mal etmek suretiyle demokratla„t“rmak istemi-,sanat kurumlar- açm-- ayr-ca imal ve satn bir arada gerçekle„ti“i atölye-ma„azas“ Morris Company-i açm„-t“r(günümüz meslek okullar- niteli-inde).
Do„rulu“u tartladursun W.Morris-in bak-- aç„s“ birçok sanatç- taraf-ndan benimsenmi„,desteklenmi“ ;bu yolla el sanatlar-na dayal- bir sanat ak„m“ olu„mu“tur.Endüstriyel geli-melerle ev yap„m“ ürünlerin pahal- kalmas-yla fakir i-çi kesim yerine zengin koleksiyonculardan ra-bet görmü„tür.K“saca endüstriye yenilmi-tir.
Art Nouveau ismi 1896 y„l“nda Paris-te aç„lm-“ olan ,dekoratif mobilya ve aksesuar satan bir ma-azadan gelmektedir.Devlet salonuna kabul edilmeyen sanatç„lar“n da bu tur e„yalar“n al-m sat„m“yla ilgilenmeye ba„lamas“yla ak-m güçlenmi- ve anti akademik bir nitelik kazanm„-t“r.
Art Nouveau zamanla klasizmi reddetmi-tir. Bu toplumsal de„i“imi de yans-tan bir durumdur. Darwin sonras- bir toplumda, Tanr„n“n varln-n ancak sorgulanabildi-i bir zamanda, insan ruhunun karanl-k yanlar- ortaya ç-kmaya ba„lam--t“. -Fin de siecle- yani -yüzy„l“n sonu- sanatç„lar“ ve yazarlar- sis ve lo„lu“u parlak gün --na ye-lerler. Paris gece hayat„ndan,dansç“lar ve hayat kad„nlar“ndan ilham alan grafik çal-msalar,mimaride Victor Horta„n“n Loie Fuller-e tasarlad tiyatro binas- bunu kan-tlar niteliktedir.
Klasizme s„rt-n“ dönen Art Nouveau sanatç„lar“ ilham- öncelikle do-ada aram„-lard“r.Bitkisel motifler,kad-n figürleri k„vr“lan bükülen çizgiler ak„m“n etkiledi-i her alanda kullan„ld“.Bitkileri ve hayvanlar- düzenli kompozisyonlarda statik bir formda kullanan eskilerin aksine do„an“n dinamik kuvvetleri dile getirilmeye çallm„-t“r.
Demirin yap- malzemesi olarak kullan„lmas“ (1889 Paris Fuar- için yapt„r“lan Eiffel Kulesi) mimari için önemli bir devrim hareketi olmu-tur. Demir; metro giri-lerinde, yap„lar“n de„i“ik bölümlerinde, günlük ya-am araç ve objelerindehem fonksiyonel hem de süs olarak (fer forge) de„erlendirilmi“tir.
Demirin kullan„m-n“n yan- s-ra Art Nouveau-nun karakteristikleri : cam-n (vitray) yo-un kullan„m“ bunun bir sonucu olarak k ve ayd-nlatma çözümleridir. Ayd„nlatman“n önem kazanmas-yla cam pencerelerle ayd„nlat“lan(misterious light) merdiven ya da hollerin merkez olarak yerle-tirildigi yeni bir plan düzenine gidilmi-tir.
Art Nouveau mimarl-k sanat- 3 a-amada incelenebilir:
- 1896-1900y„llar“ aras-nda ba-ka stillerin yans„malar-n“n net olarak görüldü-ü bu dönemde Neo-Barok denilebilecek motifler ve bitkisel bezemeler ön plandad-r.
- „Gotik“i taklit ya da tekrar etmemeli sadece (ona) devam etmeliyiz- diyen Anton Gaudi yap„tlar“nda renkli yüzeyler, dalgal- formlar bol dekorasyon ve organik motifler kullanarak bu ak„m“n ilk örneklerini yaratm„-t“r. Gotik mimari ve Catalan mimarisinin bir sentezi de say-lan yap„tlar“n her yerinde süsleme ö-eleri olarak bükük, k„vr“k çizgili hacimler kullan„lm--t“r.
- 1905-1914 y„llar“ aras- geçi- a„amas-d“r.Bu dönemde dekoratif süsler sadele„mi“ ,çizgiler stilize edilmi„,e“ri çizgiler çokgen ve küpler olu-turmaya ba„lam--t“r.
1925-te uluslararas- stil uygulamaya geçmi-; e-riler-geometrik figürler, yo-un dekor-sistematik sadelik, fantezi-fonksiyon paralellikleri vard-r.
Art Nouveau'nun el sanatlar„n“ yayma ilkesi 20 y.y.da endüstriyel tasar-m ekonomik ilkesini olu„turmu“ ,el sanatlar„n“n fonksiyonel olmas- gereklili-i vurgulanm„-t-r.Mimarl“kta da form fonksiyonu izler. Style Internationale ayn- zamanda kübik hacimler olu-turur,düz yüzeyler teras nitelikli katlar bu formlar- tamamlar; yal„nla“an tasar-mda yüzeyler dik aç-larla birle-ir.Bu mimari stilinin tan„nm-“ temsilcileri aras-nda Le Corbusier,Walter Gropius,Mies Van Der Rohe, Avlar Aalto say-labilir.
Resimde Temsilciler
- Beardsley
- Van de Valde
- Klimt
Mimaride Temsilciler
Kaynakça
|
