Republika e Shqipërisë
Arnavutluk Cumhuriyeti

Bayrak Arma
Slogan: Ti Shqipëri më jep nder më jep emrin shqipëtar (Albania give me honor, give me the Albanian name.)
Ulusal mar-: Rreth flamurit të përbashkuar ("United Around the Flag")
Ba“kent	Tiran 41°20-N, 19°48-E
En büyük -ehir	Tiran
Resmi dil(ler)	Arnavutça
Hükümet	Parlementer Devlet
- Devlet ba„kan“	Bamir Topi
- Ba“bakan	Sali Berisha
Ba--ms-zl“k	Osmanl- „mparatorlu“u'ndan
- Tarih	28 Kas-m 1912
Yüzölçümü
- Toplam	{{{area}}} km² (139..)
	{{{areami²}}} sq mi
- Sular (%)	4.7
Nüfus
- 2009 y„l“nda	3,600,523 [1] (130..)
- Yo“unluk	{{{population_density}}}/km² (63.) {{{population_densitymi²}}}/sq mi
GSMH (Sat-n alma gücü paritesi)	2007 tahmini
- Toplam	$19.818 milyar[1] (112..)
- ki-i ba--na	$6,259 (100..)
Geli„mi“lik Endeksi (2004)	0.784 (73..) - medium
Para birimi	Lek (ALL)
Saat dilimi	CET (UTC+1)
- Yaz	CEST (UTC+2)
-nternet alan ad-	.al
Telefon kodu	+355

Arnavutluk, resmî ad- Arnavutluk Cumhuriyeti (Arnavutça: Republika e Shqipërisë, “ngilizce: Albania). Balkan Yar„madas“'nda ülkedir. Kom„ular“ kuzeyde Karada-, kuzeydo-usunda Kosova, do-usunda Makedonya Cumhuriyeti ve güneyinde Yunanistan'd-r. Ayr-ca ülkenin bat-da Adriyatik Denizi ve güneybat-da Yanya Denizi'ne k„y-s“ vard-r. Arnavutluk Avrupa Birli-i ve Kuzey Atlantik Antla„mas“ Örgütü'ne aday, Karadeniz Ekonomik „-birli“i ve -slam Konferans- Örgütü'ne üyedir.

Etimoloji

Türkçe'deki Arnavut kelimesi bir güney Arnavut (Toska) boyu olan 'Arvanit'lerin Türkçele„tirilmi“ -eklidir. Orta Ça-'da Arnavutlar antik -lliryal“lar ve Pelasglar isimlerinin yerine Arber, Arberesh, Arbanon, Arbanoi isimleriyle an„ld“lar. Yeni Ça-'da ise Arnavutlar ülkelerine kartallar ülkesi anlam-nda Shqiperia (okunu-u -kipria veya -kiptar) -eklinde adland„rmaktad“r. Di-er ço-u dünya dillerinde ise 'Albania' kelimesi kullan„l“r.

Tarih

Ana madde: Arnavutluk tarihi

Antik Tarih

Arnavutlar-n kökeni olarak Pelasglar görülür. Pelasglar Avrupa'n-n en eski kavimi olarak bilinir. Yunanl-lar da köklerini Pelasglara dayand„r“r. Pek çok tarihçi -lliryal“lar ve Pelasg'lar-n Helen kavimlerinden Dorlar ile akraba oldu-u ve Helen kültürünün kurucular- olduklar- görü-ündedir.

Arnavutlar tarihçilerce eski -lliryal-lar“n devam„d“r. Antik “llirya bugünkü Dalmaçya sahil bölgesidir (bugünkü H“rvatistan ve Karada-) ve pek çok Roma -mparatoru bu bölgedendir.

Roma „mparatorlu“u'nun kurucu halklar-ndan olan -lliryal“lar 5. yüzy-lda Roma „mparatorlu“u'nun Germen, Hun ve Slavlar taraf-ndan sald„r“ya u„ramas“ ve y„k-lmas“ sonucunda 7.-8. yüzy-llardan sonra giderek Slavlar-n eline geçmi- ve bölge Orta Ça-'dan sonra H“rvatistan ve Karada- olarak an-lmaya ba„lanm--t“r. 20. yüzy-lda da bu bölgede 'Güney Slavlar-' anlam-nda 'Yugoslav' devleti kurulmu-tur.

Arnavutlar, Avrupa'n-n en eski halklar-ndan olduklar- ve ayr-ca milli kimli-ini (aidiyetini) dinsel farka dayand-rmayan tek Balkan milleti olduklar- konusunu özellikle vurgularlar. Arnavut dili (Arn. Shqip, Shqipja, gjuha shqipe, gjuha shqiptare) Hint-Avrupa dil ailesinin özgün bir koludur. Arnavutçada, uzun süre kom-u olmaktan ve 1000 y„ll“k Bizans idaresinden dolay- Yunanca ve S“rpça, 437 y„ll“k Osmanl- idaresinden dolay- da Türkçe ve Arapça kelimeler mevcuttur. Latin ve Germen dilleriyle de, bilhassa “talyanca, Frans“zca ve Almanca ile benzer yanlar- çoktur. Yine de Arnavutça kelime haznesi olarak saf bir dildir.

Eski Yunanca ve Etrüskçe'nin de “llirce ve Arnavutça ile dolays-z akraba oldu-u yönünde linguistik hipotezler mevcuttur.

Arnavutlar tarihçilerce eski -lliryal-lar“n devam- olarak görürlürler. Antik “llirya bugünkü Dalmaçya sahil bölgesidir (bugünkü H“rvatistan, Slovenya ve Karada-) ve pek çok Roma imparatoru bu bölgeden ç„km--t“r.

Ortaça-

Antik Ça-'da H-ristiyanln Arnavutluk'a yay„lmas“ çok erken tarihlerde gerçekle-ti. Durres kenti dünyadaki en eski piskoposluk merkezlerinden biridir. Aziz Pavlus daha 1.yüzy-lda -llirya'ya H-ristiyanl tan„tm--t“.

325 y„l“ndaki -znik Konsili'nde tüm “llirya Roma idaresine b„rak-lm--t“. 731 y„l“nda ise Bizans -mparatoru III. Leo Durres Metropollü-ünü Bizans'a ba„lad“. 927 y„l“nda Bizans Bulgar Patrikhanesini kabul etmeye mecbur kal-nca, Arnavut Kilisesi de Ba„-ms“z Ohri Piskoposlu-u'na, dolay„s“yla 1. Bulgar „mparatorlu“u'na ba„land“. 1018 y„l“nda Bizans bölgeyi geri ald-. 1054 y„l“ndaki Roma ve Bizans Kiliseleri aras-ndaki büyük bölünme (Schisma), önceleri Arnavut Kilisesi için etki yapmad-ysa da, 13. yüzy-lda Arnavut Kiliseleri de iki rakip olan Katolik ve Ortodoks yani Roma ve Bizans Kiliseleri aras-nda ikiye bölündüler. Orta Ça-'da ortaya Arnavut Ortodoks Kilisesi ve Arnavutluk Katolik Kilisesi -eklinde bir bölünme ç„kt“.

Roma „mparatorlu“u'nun kurucu halklar-ndan olan “llirya bölgesi 5. yüzy-lda Roma'n-n Germen, Hun ve Slavlar taraf-ndan sald„r“ya u„ramas“ ve y„k-lmas“ sonucunda 7.-8. yüzy-llardan sonra giderek Slavlar-n eline geçmi- ve bölge Orta Ça-'dan sonra H“rvatistan ve Karada- olarak an-lmaya ba„lanm--t“r. 20. yüzy-lda da bu bölgede 'Güney Slavlar-' anlam-nda 'Yugoslavya' devleti kurulmu-tur. Ancak Arnavutlar bu bölgede her zaman hak iddia etmi-lerdir.

Ortaça-da bölgenin tam Do-u ve Bat- Roma -mparatorluklar„'n“n s„n-r“nda bulunmas- nedeniyle Arnavutlar 6.yüzy-ldan sonra Slavla-ma tehlikesine kar--, bat„n“n en güçlü -ehri olan Venedik'in himayesine girerek Katolikli-i tercih etmi-ler ama daha do-uda kalan Kosova ve bugünkü S-rbistan bölgeleri h-zla Slav asimilasyonuna ve Ortodoksla-maya girmi-tir (Bkz.Arnavut Ortodoks Kilisesi). Do-u Roma'n-n 13. yüzy-ldan sonra y„k“lma sürecine girmesi sonucu do-udan gelen Osmanl-lar 15.yüzy-lda bölgeyi ele geçirmi-ler, Arnavutlar-n ulusal kahramanlar- Gjergj Kastrioti'nin (-skender Bey) önderli-inde 40 y-ldan fazla süren direni-ini k„r“p bölgeyi 1478'de ele geçirmi-lerdir. Bu geli-meler yüzbinlerce Arnavut'un “talya'ya ve özellikle Sicilya ve Kalabriya bölgelerine göç etmesine yol açm„-t“r. -talya Arnavutlar- 'Arberesh' ad-yla an„lmaktad“r.

1054'deki Do-u - Bat- / Ortodoks - Katolik Kiliselerinin birbirlerinden tamamen ayr„lmalar“ (Schisma) Arnavutluk'ta önceleri büyük etki yapmad-. -ki kilise de birbirine rakip olu-turmadan yanyana bir arada var oldu. Ancak 12. yüzy-ldan sonra Bar'da Benedikt Manast„r-n“n kurulmas-yla Roma'n-n ve Katolik Kilsesinin etkisi Arnavutlu-un kuzeyinde artt-. Durres'te ise Ortodoks Kilisesi daha hakimdi. Arnavutluk'ta 13. yüzy-lda Katolik - Ortodoks ayrm- daha da belirginle-ti. Ülkenin güneyi tart„-mas“z Ortodokslu-un hakimiyetindeydi. Arnavutluk k„y-lar“ bu dönem Normanlar-n sald„r-s“na u„rad“.

Ortaca-'da Arnavutlar genelde Arber ad-yla an„l-yorlard“. Bu ayn- zamanda 12. yüzy-l sonunda Kruja Kalesi bölgesinde olu„mu“ olan Arbanon K-rall'nda ya-ayan halk-n da ad„yd“. Bu Katolik K„rall“k, Ortodoks Kilisesine ba„l“ olan Kruja yönetiminden ayr-larak olu„mu“tu.

1204 y„l“ndan sonra Arnavutluk önce Epir Despotlu-u'na, 1230 y„l“nda 2. Bulgar „mparatorlu“u'nun eline geçti. Ancak Bulgarlar Bizansl-lar taraf-ndan bölgeden 1246'da at„ld“ ve Bizans'-n vesayetinde Epir Despotlu-u yeniden kuruldu. Bu dönemde D-raç kenti, s-k s-k -ki Sicilya Krall'n-n i-galine u„rad“. S-rplar 1280'in ilk yar„s“nda „-kodra'y“ ele geçirdiler.

Arnavut Katolikli-i, 1342-1355 aras-ndaki S-rp Çar- Stefan Dushan'-n hakimiyetini zarar görmeden atlatt-. Sirp Çar„'n“n ölmesi ve S“rp K„rall'n“n da„-lmas-n“n ard-ndan soylu Arnavut sülalesi -AR, Zeta bölgesi ve Arnavutluk'un kuzeyinde iktidar- ele geçirdi. Ballsha'lar 1368'de Ortodoksluk'tan Roma-Katolik Kilisesine geçtiler. Lezha piskoposlugunun kurulmasi da bu dönemde gerçekle-ti.

Osmanl- „mparatorlu“u

Arnavutlar-n milli kahraman- say-lan -skender Bey'in bir heykeli.

Osmanl- Türkleri 14. yüzy-ldan itibaren Anadolu ve Balkan Yar„madas“'na ak-nlar yapmaya ba„lad“lar. 15. yüzy-lda Osmanl- „mparatorlu“u Balkan Yar„madas-'n“n büyük bölümü ile birlikte bugünkü Arnavutluk topraklar„n“ da ele geçirdi.

Katolik olan Arnavutluk'un kuzeyini Kastrioti Skanderbeg'in ölümünden sonra Osmanl„lar'“n ele geçirmesi on y-l dahi sürmedi. 1479'da Venedik Devleti Osmanl-lar'la bar-- anla„mas“ yaparak -“kodra ve Lezha'y- Osmanl-lara b„rakt“. Piskoposluk merkezi olan Durres de 1501'de Türklerin eline geçti. Bundan sonra Katolik Arnavutlar'-n ço„unlu“u fiilen -slam hakimiyeti alt-nda ya„ad“lar. Osmanlilarin hakimiyeti önceleri sadece sahil bölgelerindeydi. Mirdita, Dukagjin ve Malesia e Madhe boylar„n“n bölgelerine -slam hakimiyeti giremedi. Bu bölgelerde 1490 - 1550 aras-nda Osmanli hakimiyetine kar-- pek çok isyan oldu. -skender Bey'in ölümünden sonra direni-i Lek Dukagjin, Muzaka ve Thopia aileleri sürdürdü.

Çok uzun süren ve tam olarak hiç bitmeyen Arnavut direni-inin Osmanl-larca k„r-lmas“ndan sonra 15. ve 16. yüzy-llarda yar-m milyon civar-nda islamla-mak istemeyen Arnavut “talya'ya kaçmak zorunda kald- (Arberesh'ler).

Arnavutluk'un Osmanl-larca fethinden sonra “slam dini, Arnavutlar'a üçüncü bir din olarak kat„ld“. 17. yüzy-ldan sonra di-er Balkan milletleri gibi Arnavutlar da müslümanla„t“lar. Ancak Arnavutlar müslümanla--nca, Rumlar, Ermeniler, Bo“naklar vb. gibi Türkle-meyip, Arnavut kültürünü ve soylar„n“ inatla korudular ve -stanbul Saray Yönetiminde Sadrazaml-k, Pa-al“k, Valide Sultanl-k gibi pek çok mevkiyi 17.yy.'dan sonra di-er say„s“z etnik gruba ra-men ellerine geçirdiler. Bu sayede hem pozisyonlar„n“ güçlendirdiler, hem de kendileri için asimilasyonu büyük beceri ile en alt düzeyde tuttular.

Osmanl„lar'“n Arnavutluk Katolik Kilisesine kar-- politika sürdürmelerine kar--n, Arnavut Ortodoks Kilisesi herhangi bir bask- görmedi, ayr-ca 17. yy.'dan sonra bir kalk-nma ve geli-im ya„ad“. Osmanl„'n“n son döneminde ülkenin kuzeyi -“kodra, merkezi Manast“r ve güneyi Yanya viliayetinin s„n-rlar“ içierisindeydi. 1. Balkan Sava--'nda ülke Karada-, S-rbistan ve Yunanistan'-n i-galine u„rad“ ve ya„maland“. -talya ve Avusturya Macaristan'-n araya girmesiyle Arnavutluk Krall kuruldu. 1. Dünya Sava--nda Karada-, Avusturya Macaristan, Yunanistan ve „talya'n“n sava- alan- oldu.

II. Dünya Sava--

Arnavutluk II. Dünya Sava--'nda Mihver Devletler taraf-ndan i-gal edilen ilk ülkeydi. Dünya Çekoslovakya ve Polonya'daki Alman askeri faaliyetlerine odaklanm--ken; Benito Mussolini, Arnavutluk'a hücum ederek i-gal etti. Adolf Hitler hücumlar-na ba-lad s-rada, -talyan diktatör -talya'n“n Adriyatik'te kar„-s“na tekabül eden Arnavutluk'a göz koymu-tu. Özellikle Durrës'teki baz- direni-lere ra-men, “talya 7 Nisan 1939'da Arnavutluk'a hücum etti ve Arnavutluk parlamentosundan ülkenin -talya ile ittifak kurmak konusunda oylad tarih olan 12 Nisan'da ülkenin kontrolünü ele geçirdi. III. Victor Emmanuel, Arnavutluk hükümdarln- ald- ve -talyanlar Shefget Verlaci'nin idaresi alt-nda fa-ist bir hükümet kurdular ve k-sa zamanda Arnavut askeri ve diplomatik kanunlar„n“ sindirdiler. 1940 y„l-n“n Ekim ay-nda Mussolini, Arnavut üssünü Yunanistan'a hücum ba-latmakta kulland-. Ancak Yunan kuvvetleri -talyan ordusunu püskürttü ve çok geçmeden ülkenin güneyini ele geçirdi. Bu durum Almanlar-n Yunanistan'- i-gal bahanesi oldu. II. Dünya Sava-- s„ras“nda komünist partizanlar- da içeren Arnavut milliyetçi gruplar, -talyanlar'a ve akabinde Almanlar'a kar-- mücadele ettiler. 1944 y„l-n“n Ekim ay-nda Sovyet askerinin yard„m“ olmaks„z“n bunu yapabilecekleri tek Do-u Avrupal- millet olan Almanlar'- att-lar. K-smen Frans-z e-itimi alm-- olan Enver Hoca Labor Partisi (Arnavut Komünist Parti)-nin genel sekreterli-i pozisyonunda sergiledi-i iyi ahlak- sayesinde ülkenin lideri oldu. Komünist Parti di-er Bol-evik Komünist Partiler'in de yard„m“yla 8 Kas-m 1941'de kurulmu-tu.

Co-rafya

Ana madde: Arnavutluk co„rafyas“

Arnavutluk 28,750 kilometrekare yüz ölçümüne sahiptir. Adriyatik Denizi ve -yon Denizi'ne 362 kilometre sahil -eridi olan ülkenin %70'i da„l-kt“r ve yerle-ime aç-k de-ildir. En yüksek da-- 2,753 metre yüksekli-e sahip Makedonya Cumhuriyeti s„n-r“nda bulunan Korab Da„-'d“r. Ba-kenti 800,000 nüfusa sahip Tiran olan ülkenin di-er önemli -ehirleri Durrës, Elbasan, Shkodër, Gjirokastër, Vlorë, Korçë ve Kukës'tir.

-dari Birimler

Arnavutluk'un Eyaletleri

Ana maddeler: Arnavutluk'un eyaletleri, Arnavutluk'un illeri, ve Arnavutluk'taki -ehirler listesi

Arnavutluk'da 12 eyâlet (Arnavutça: resmi qark/qarku, yayg-n prefekturë/prefektura), 36 bölge ve 351 il vard-r.

Arnavutluk Devlet Yöneticileri

• 1355-1378: Ballsha Ailesi
• 1443-1468: -skender Bey
• 1787-1822: Ali Pa-a Tepelena
• 1928-1939: Kral I.Zog, Ahmed Zogu
• 1939-1944: Arnavutluk'ta -talyan Yönetimi
• 1944-1991: Arnavutluk Sosyalist Halk CumhuriyetiDönemi:
• 1944-1985: Enver Hoca
• 1985-1992: Ramiz Alia

Arnavutluk Cumhuriyeti Devlet Ba„kanlar“

• 1992-1997: Sali Berisha
• 1997-2002: Rexhep Mejdani
• 2002-2007: Alfred Moisiu
• 2007- -: Bamir Topi

Arnavutluk Basbakanlar-

• 1914 Turhan Pashe Permeti
• 1914 Esad Toptani
• 1914-18 Abdullah Rushdi
• 1918-20 Turhan Pashe Permeti
• 1920 Sulejman Deluina
• 1920-1 lljaz Bej Vrioni
• 1921 Pandeli Evangeli
• 1921 XhaferYpi
• 1921-2 Omer Vrioni
• 1922-4 Ahmed Zogu
• 1924 lljaz Bej Vrioni
• 1924-5 Fan Noli
• 1925-8 Ahmed Zogu
• 1928-30 Koco Kota
• 1930-5 Pandeli Evangeli
• 1935-6 Mehdi Frasheri
• 1936-1939: Koco Kota
• 1939-1941: Shefget Verlaci
• 1941-1943: Mustafa Merlika-Kruja
• 1943: Eqrem Libohova
• 1943: Maliq Bushati
• 1943: Eqrem Libohova
• 1943: Provisional Executive Committee (Ibrahim Bicakclu)
• 1943: Council of Regents (Mehdi Frasheri)
• 1943-1944: Rexhep Mitrovica
• 1944: Fiori Dine
• 1944-1954: Enver Hoxha
• 1954-1981: Mehmed Shehu
• 1981-1991: Adil Carcani
• 1991: Ylli Buffi
• 1991: Fatos Nano
• 1991-1992: Vilson Ahmeti
• 1992-1997: Aleksander Meksi
• 1997:Bashkim Fino
• 1997-1998: Fatos Nano
• 1998-1999:Pandeli Majko
• 1999-2000: Ilir Meta
• 2002: Pandeli Majko
• 2002-2005: Fatos Nano
• 2005: Sali Berisha

Demografi

Ana madde: Arnavutluk demografisi

Temmuz 2007 verilerine göre Arnavutluk'un nüfusu 3,600,523'd-r ve y-lda 0.73% büyür.^[2]

Etnik gruplar

Nüfusun büyük kesimi Arnavut'dur, %80.

Diller

Ülkede konu-ulan dil Arnavutcad-r

Dinler

Ülkenin %70 Müslüman olmakla birlikte Arnavut Ortodokslar- nüfusun %10udur,%20'si ise Katoliktir.

Edhem Bey Camii

Ve çe-itli hristiyanl-k mezhepleri mevcuttur^[2].

Ekonomi

100 Arnavut Lek'i

Ana madde: Arnavutluk ekonomisi

Arnavutluk ekonomisi daha çok maden üretimine ve sanayiye dayan-r. Bir miktar petrol ve do-al gaz ç„karmaktad“r. 1992'de toplam 6 milyon varil petrol, 136 milyon m³ do-al gaz üretmi-tir. 1993'deki petrol rezervi 185 milyon varil, do-al gaz rezervi 11 milyar m³ olarak tahmin ediliyordu. Ülke ayr-ca krom, linyit, nikel, bak-r, demir, kükürt, çinko, kur“un ve boksit üretmektedir.

Tar-m ve hayvanc-ln da ekonomide önemli yeri vard-r. Bu sektörlerden elde edilen gelirin gayri safi yurtiçi has-ladaki pay- % 36'd-r ve çal--an nüfusun % 55'i bu alanlarda i- görmektedir. Orta kesimdeki k„y“ ovalarda daha çok bu“day, m-s“r, tütün ve patates, iç kesimlerde daha çok “eker pancar-, güney k„y“larda en çok zeytin ve turunçgiller üretilir. Ülke genelinde bunlardan ba-ka meyve ve sebzeler de üretilmektedir. 1992'de 600 bin ton tah-l, 60 bin ton yer bitkileri, 15 bin ton baklagiller, 130 bin ton meyve, 250 bin ton sebze üretilmi-tir. Ayn- y-l ülkede 500 bin ba- sr, 1 milyon ba- koyun, 170 bin ba- domuz bulunuyordu. 1991'de % 55'i denizden, % 45'i iç sulardan olmak üzere 12 bin ton bal“k avlanm„-t“r. Ayn- y-l 2.6 milyon ton da tomruk üretilmi-tir.

Resimler

Shëngjin	Saranda	Prokletije Da--	Komani Gölü
Himarë	Himarë	Buthrotum	Edhem Bey Camii.
Tiran'da saat kulesi.	Dajt Da--'ndan Tiran.	Arnavut Anne an„t“.	Laç
-skender Bey an„t“.

Ünlü Arnavutlar

Büyük Iskender,M.Akif Ersoy,Cem Y-lmaz,Candan Erçetin,Banu Alkan,-lhan Cavcav,Polat Üründül

Bak„n“z

Arnavutluk Portal-

Listeler

• Arnavutlar listesi
• Arnavut yazarlar listesi
• Arnavut-Amerikanlar listesi

Kaynaklar

D-- ba„lant“lar

Wikimedia-Atlas: Arnavutluk - Co-rafi ve tarihi haritalar

Konuyla ilgili di-er Wikimedia sayfalar- :

   

Commons'da Arnavutluk ile ilgili çoklu ortam dosyalar- bulunmaktad-r.

   

VikiSözlük'te Arnavutluk ile ilgili kelime aç„klamas“ bulunmaktad-r.

   

VikiKitap'ta Arnavutluk ile ilgili k-lavuz veya ders kitaplar- bulunmaktad-r.

   

VikiKaynak'ta Arnavutluk ile ilgili belge kay„tlar“ bulunmaktad-r.

   

VikiSöz'de Arnavutluk ile ilgili özlü sözler bulunmaktad-r.

   

VikiHaber'de Arnavutluk ile ilgili haberler bulunmaktad-r.

• Arnavut.Com
• Arnavut Haber Sitesi
• Arnavutum.Com

Avrupa Birli-i ülkeleri ve aday ülkeler

Birlik üyeleri: Almanya - Avusturya - Belçika - Birle“ik Krall-k - Bulgaristan - Çek Cumhuriyeti - Danimarka - Estonya - Finlandiya - Fransa - Hollanda - “rlanda - “spanya - “sveç - “talya - K„br“s Cumhuriyeti - Letonya - Litvanya - Lüksemburg - Macaristan - Malta - Polonya - Portekiz - Romanya - Slovakya - Slovenya - Yunanistan

Aday ülkeler: H“rvatistan - Makedonya - Türkiye
Potansiyel aday ülkeler: Arnavutluk - Bosna-Hersek - Karada- - Kosova - S“rbistan

Kuzey Atlantik Pakt- (NATO)

Üye ülkeler: Almanya - Belçika - Birle“ik Krall-k - Bulgaristan - Çek Cumhuriyeti - Danimarka - Estonya - Fransa - Hollanda - “spanya - “talya - “zlanda - Kanada - Letonya - Litvanya - Lüksemburg - Macaristan - Norveç - Polonya - Portekiz - Romanya - Slovakya - Slovenya - Türkiye - Yunanistan

2009'da Kat-lacak ülkeler: Arnavutluk - H“rvatistan - Aday ülkeler: Makedonya - Gürcistan - Ukrayna

g - t - d Karadeniz Ekonomik „-birli“i (BSEC)
Üyeler	Arnavutluk · Azerbaycan · Bulgaristan · Ermenistan · Gürcistan · Moldova · Romanya · Rusya · S“rbistan · Türkiye · Ukrayna · Yunanistan
Gözlemciler	Almanya · Birle-ik Devletler · Beyaz Rusya · Çek Cumhuriyeti · Fransa · H“rvatistan · “srail · “talya · Polonya · Slovakya · Tunus

-slam Konferans- Örgütü

Üyeler: Afganistan · Arnavutluk · Azerbaycan · Bahreyn · Banglade“ · Benin · Birle-ik Arap Emirlikleri · Brunei · Burkina Faso · Cezayir · Cibuti · Çad · Endonezya · Fas · Fildi-i Sahili · Filistin · Gabon · Gambiya · Gana · Gine Bissau · Guyana · Irak · “ran · Kameru